Last updated: 2008-05-02
Zeugma (Gaziantep)
Zeugma ("Bridgetown") is located some 10 km north-east of Nizip on the Euphrates River. It comprised the cities of Apameia, on the east bank, and Seleucia, on the west bank, and as it included one of the few bridges over the Euphrates it was an important strategic place from the Hellenistic and into the Byzantine period. The site is in the area of the Birecik dam (water now covers much of the site) and rescue excavations were conducted from 1987 by Gaziantep Museum, joined from 1993 by a number of international teams. Catherine Abadie Reynal continues her work on the urbanism of the site in the unflooded areas. In 2005 a long-term project was initiated under the leadership of Kutalmış Görkay of Ankara University to ensure the entire site is protected.
2006
Appropriation of land continued, so that the entire site will eventually be protected, and excavations were undertaken by Görkay and his team. A major find for the season was the first epigraphic evidence for the Athena Parthenos cult at Zeugma. This took the form of an altar with dedication to Athena Parthenos and a relief in the Belkis style.
Excavations at the Dionysus and Danae houses continued from 2005, and a tumulus-type tomb and the Hellenistic necropolis were also investigated. The large tumulus is 25-30 m in diameter and 10 m in height. Illicit digging has been taking place there and the excavations also found evidence of illicit digging some 30-40 years ago, when one robber inscribed his name on the wall of the tomb. A stepped dromos was found at the west side of the tumulus and the tomb had two rock-cut chambers, one of which has collapsed. It appears to belong to the late Hellenistic or early Roman period and was refurbished in the 2nd-3rd centuries AD (a coin of 242 AD was found). Otherwise, there were few finds and the tomb was probably robbed in antiquity, as suggested by lamps of the 4th-5th centuries AD.
At the Hellenistic necropolis rescue excavations were begun because of the rising water level. Eight rock-cut tombs were investigated, and finds included an unguentarium from the second half of the 2nd century AD, and a diadem and mouth cover in gold from the late 3rd century.
A digital topographical plan of the site was generated with the assistance of a 3-D scanner to better assess the city plan and its development. Conservation of mosaics continues and a program was begun to train local stone masons by having them carve architectural elements for the restoration work.
2004
In 2004 Reynal's excavations took place in the theatre area. The later phases in the area were represented by a number of walls and units from a house datable to the late 3rd century AD and abandoned early in the 4th century. There were no 5th or 6th century finds in the area.
The upper rows of seats in the Roman theatre had been destroyed but thirteen were counted. The lower level of the cavea must continue but could not yet be excavated. The construction was of very coarse masonry that would have been covered either with well-cut blocks that are now missing or, if no blocks are found, perhaps with timber.
A sounding produced 1st century AD eastern sigillata and a lamp of the early 2nd century, as well as mosaics. These must have been from buildings that pre-dated the theatre. The theatre was abandoned in the mid 3rd century (at the time of the Sassanian invasion) and blocks were removed. The house on top of the theatre was then built. The lack of 5th and 6th century material confirms the information from the 1996-2000 rescue trenches in this area.
Website
The excavation website is at
http://www.zeugmaweb.com/
Details of the Reynal excavations can be found at
http://www.ifea-istanbul.net
Zeugma (Gaziantep)
Zeugma (“Köprükent”) Fırat Nehri üzerinde ve Nizip’in yaklaşık 10 km kuzeydoğusundadır. Kent, nehrin doğu kıyısındaki Apameia ile batı kıyısındaki Seleukeia’dan oluşmaktaydı ve Fırat üzerindeki az sayıdaki köprüden biri de burada bulunduğundan Helenistik Dönemde ve daha sonra Bizans Döneminde de önemli bir stratejik nokta oldu. Sit alanı Birecik Barajı içinde kalmaktadır (şu anda alanın büyük bölümü sular altındadır); kurtarma kazıları 1987’de Gaziantep Müzesi’nin yürütücülüğünde başlamış, 1993’de uluslar arası bir çalışmaya dönüşmüştür. Catherine Abadie Reynal, yerleşimin su altında kalmamış kısmında, kent planlaması konusunda çalışmaktadır. 2005 yılında, Ankara Üniversitesi’nden Kutalmış Görkay başkanlığında, yerleşimin tümünün korunmasını sağlamak üzere uzun süreli bir proje başlatılmıştır;2006
Kamulaştırma çalışmalarına devam edilmiştir; bu sayede yerleşimin tümünün korunması mümkün olabilecektir. Kutalmış Görkay ve ekibi de kazılarını sürdürmüştür. Bu sezonun önemli buluntularından biri, Zeugma’daki Athena Parthenos kültüne ilişkin epigrafik kanıtlardır; bunlar, Athena Parthenos’a ithaf yazısı içeren bir sunak ile Belkıs tipi bir kabartmadır.Dionysus ve Danae villalarındaki kazılara, 2005 yılında kalındığı noktadan devam edilmiş; ayrıca tümülüs tipinde bir mezar ile Helenistik Döneme ait bir nekropolde incelemeler yapılmıştır. Tümülüs 25-30 m çapında ve 10 m yüksekliğindedir. Kaçak kazılara maruz kalmıştır; 30-40 yıl önce de kaçak kazılar yapıldığı, hırsızlardan birinin, ismini duvara kazımış olmasından anlaşılmaktadır. Tümülüsün batı tarafında merdivenli bir dromos bulunmaktadır; mezar ise, birisi çökmüş olan, kayaya oyulmuş iki odadan meydana gelmektedir. Geç Helenistik veya Erken Roma Dönemine ait olduğu ve MS 2.-3. yüzyıllarda yeniden düzenlendiği anlaşılmaktadır (MS 242 yılına ait bir sikkeye dayanarak). Buluntuların oldukça az olması ve MS 4.-5. yüzyıllara tarihlenen kandiller bulunması, mezarın muhtemelen Antik Dönemde soyulduğuna işaret etmektedir.
Su seviyesinin yükselmesi nedeniyle, Helenistik nekropolde de kurtarma kazılarına başlanmıştır. Burada kayaya oyulmuş sekiz mezar incelenmiştir; buluntular arasında MS 2. yüzyılın ikinci yarısına ait bir unguentarium ile MS 3. yüzyıl sonuna ait bir diadem ve ölünün ağzını örtmekte kullanılan altın bir kapak vardır.
Yerleşimin planını ve gelişimini daha iyi anlamak üzere, 3 boyutlu bir tarayıcı kullanarak topografik plan hazırlanmıştır. Mozaiklerdeki konservasyon çalışmalarına da devam edilmiş ve yerel taş işçiliğini geliştirmek adına restorasyonlarda kullanılacak taşlar yerel ustalara hazırlatılmıştır.
2004
2004 yılında Reynal’ın kazıları çalışmalar tiyatro ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Birkaç duvar ile MS 3. yüzyıla tarihlenebilecek ve 4. yüzyıl başında terk edilmiş olan bir eve ait parçalar, alanın daha geç dönemlerinin yansımalarıdır. Burada 5. ya da 6. yüzyıla ait hiçbir buluntuya rastlanmamıştır.Roma Tiyatrosu’nun üst oturma sıraları yok olmuştur ancak on üç sıra sayılabilmektedir. Cavea’nın alt seviyesi devam ediyor olmalıdır fakat kazısı henüz yapılamamıştır. Yapımda oldukça kaba bir örgüye yer verilmiştir; bunun ya günümüzde yok olmuş olan kesme taş bloklarla ya da ahşapla kaplı olduğunu düşünmek gerekir.
Bir sondajda, MS 1. yüzyıla ait doğu sigillataları, 2. yüzyıla ait bir kandil ve mozaikler bulunmuştur. Bunlar, tiyatro yapılmadan önce burada olan binalara ait olmalıdır. Tiyatro 3. yüzyıl ortasında (Sasani akınları sırasında) terk edilerek taşları götürülmüş ve daha sonra üzerindeki ev inşa edilmiştir. 5. ve 6. yüzyıla ait buluntu olmaması, 1996-2000 arasında yürütülen kurtarma kazılarından elde edilen verileri desteklemektedir.
İnternet sitesi
Kazı internet sitesi http://www.zeugmaweb.com/ adresinde;Reynal’ın kazılarına ilişkin ayrıntılı bilgiler http://www.ifea-istanbul.net adresinde yer almaktadır.