Last updated: 2008-08-22
Temnos (İzmir)
Temnos (Görece Kale) is located at Görece village, in the mountains to the northeast of Menemen. This city of southern Aeolis was mentioned by Herodotus and appears to have prospered during the Classical period. It was annexed by Pergamon in the 3rd century BC and passed to the Romans with that kingdom. It continued to be occupied until the 9th century AD. Archaeological, topographical and epigraphical surveys by the Italian Archaeological Survey Mission at Temnos began in 2006 under the direction of Giuseppe Ragone of the IIIrd University of Rome.2007
The following report on the 2007 season was kindly provided by Professor Ragone.Geophysical prospections (by georadar and magnetic gradiometer) were carried out in some barren areas identified in 2006, where soils looked suitable for such methods. When the data is fully studied, we expect to obtain important information about the density and articulation of the urban tissue in the multi-level terraces of the acropolis and of the so-called "agora", and the typology, extension and limits of the urbanized area in the semi-level fields at the foot of Görece Kale (particularly on its eastern and western sides).
Six areas, covering a total surface of 5200 m², were explored:
1. on the acropolis a 30 x 30 m area (magnetic gradiometer) and a 17 x 5 m area (georadar);
2. in the side (or "middle") terrace of the agora an area of 880 m² (both techniques);
3. in the upper terrace of the agora two 20 x 20 m areas (magnetic gradiometer);
4. in the rectangular terrace of the agora-stoa a 27 x 5 m area (georadar);
5. in the so called "lower field" a 40 x 40 m area and a 20 x 20 m area (magnetic gradiometer), covering a total area of 2000 m²;
6. on the right side of the road accessing Görece Kale, in front of the so-called "parking-area", a 20 x 20 m area (magnetic gradiometer).
During the geophysical prospections on the upper terrace of the agora, some old excavation trenches, which had been dug along the foundations of massive terrace or fortification walls, were identified. They probably belong to P. Devambez's unpublished excavations (1934), or to other archaeological activity (only vague records survive) by Osman Hamdi Bey about the end of the 19th century or by undetermined "German" archaeologists in the 1938-1940 period.
In 2007 work also continued on preparation of the archaeological map of Temnos and its territory. This part of the project proved to be much more complex than expected, as a consequence of bad ground conditions and other obstacles, such as the dense vegetation that covers a good part of the built-up area of the ancient town. As we did not have at our disposal a total station, our work consisted mainly in positioning the surface archaeological remains with a professional GPS. We surveyed and positioned on satellite imagery more stretches of the town fortification walls (sometimes polygonal, sometimes isodomic, perhaps to be dated differently), and other architectural elements, such as entablature blocks with triglyphs and metopes, column and semicolumn drums, a moulded base, and the upper fragment of a naiskos or roof-shaped sarcophagus lid decorated with pediment and dentils.
The line of a road (perhaps an important access route to the town) was identified and partially explored: it consists of a long sequence of stone alignments, descending from the southwestern slopes of the acropolis towards the stream valley below (the stream is now called Görece Dere, and passes through the modern villages of İğnedere and Görece). A few cist tombs uncovered and looted by illegal diggers are visible along the route. Not far from one of them, a bronze coin of Temnos was found. It is a well-known issue dated to the 3rd century BC, with a helmeted head of Athena on the obverse and a "warrior" or Palladium holding a spear and a round shield on the reverse. The inscription reads "TA / Φ-Ζ" (cf. SNG Copenhagen 261; SNG von Aulock 1675). At a distance of about 2 km from the town centre, the road flanks a large panoramic terrace occupied by the basement of a rectangular building. In the same area, along a tractor road descending to İğnedere, at a certain distance from the village, the badly worn fragment of a draped statue was found.
Possible traces of an extra-urban road were identified also in an area north of Görece Kale, beyond Çıkrık Tepe, where some stone alignments, less evident than the ones described above, seem to suggest the presence of another ancient route. The area is at a certain distance from the ancient town centre and far beyond the northeastern suburban necropolis (one of the two surveyed in 2006), but here again a few tombs were revealed by illegal excavations. The modern tractor road nearby, after bordering the ancient town and the two above mentioned necropoleis, follows a natural passage at the foot of the hills, between Çıkrık Tepe and Çerkezçam Tepe, and climbs up towards the asphalt road leading to Turgutlar, a village almost deserted today. This passage seems also the most suitable to connect Temnos with the interior (Aigai?).
In 2006 the deserted villages of Eski Süleymanlı and Eski Görece were surveyed in search of ancient spoil material. This year, instead, we began to explore a more peripheral area of the Temnite territory, on the right side of the Haykıran-Çükürköy asphalt road. Here two roads (or, better, two road systems), with large stretches perfectly preserved, were explored and traced by GPS. They sometimes proceed in different directions and sometimes are roughly aligned, not far from the modern route. The first, better preserved, road has a compact overlay of cobblestones and is about 3 m wide, bordered by two rows of bigger stones. It was built under Atatürk's government, in order to provide easy access to Çükürköy (the most important village in the area at that time). Later, over some decades, it was gradually completed, sometimes restored, and finally abandoned in the 1960s, when the modern asphalt road was built. Despite its modern origin, this road is believed to be superimposed on an ancient, traditional trail that was already compacted with cobblestones in some parts.
The second road (or road network), on the other hand, is certainly ancient, although its exact date cannot yet be determined. Its carriageway is narrower but paved with larger flat stones, varying in shape and dimensions. Some well-mouths are outlined among the stones, and a large, flat monolith is placed across a stream bed, serving as a rudimentary bridge. This road network probably follows the routes of an ancient road system crossing the slopes of Dumanlı Dağ (ancient Sardene?), and connecting the main inland towns of southern Aeolis: Temnos on one side and the strongholds of Yanık Köy and Buruncuk (bordering the Hermos, or Gediz Nehri, plain and traditionally identified as Neon Teichos and Larisa) on the other side. Surveys carried out by A. Erkanal and K. İren in 2003-2004 revealed substantial relics of antiquity in the area among the villages of Belen, Haykıran and Çükürköy. That evidence is now improved by a new archaeological finding from a site just near the ancient paved road described above: the fragment of a whitish stone decorative relief with multiple moulding and a vegetal frieze (wreaths of shoots and hearth-shaped leaves).
A laser scanner provided by the University of Naples "L'Orientale" allowed the scanning of the following structures: the lower (external) polygonal wall supporting the rectangular terrace of the so-called "agora-stoa", the upper (internal) polygonal wall bordering the same terrace, and a stretch of "Atatürk's" paved road flanking the Haykıran-Çükürköy asphalt road. The scanning data will be converted into bi- and tri-dimensional images of the corresponding structures.
2006
In 2006 a series of preliminary surveys were undertaken and will be continued in 2007. They include archaeological and epigraphical surveys of the area and the production of topographical outlines, paper maps and digital maps. No previous plans of the site exist. Work concentrated in five areas within the site.On the acropolis (Görece Kale) there has been considerable illegal digging and in some areas the holes have destroyed what remains existed. Two terraces were identified at the top, where votive niches carved in the rock suggest there were sanctuaries. Other remains identified included cisterns and wells, and millstones, olive presses and many loomweights suggest areas of housing or workshops. Remnants of the fortification walls can be seen filling gaps in the natural rock.
On the northern slopes of the acropolis are the remains of the theatre. It is poorly preserved but in places the tiers of the cavea are visible and the foundations of the stage building are identifiable. Two statue bases were found, one with a dedicatory inscription of Late Hellenistic date.
Farther to the west are the remains of a large complex, possibly the agora. These consist of a terrace 200 m long and supported by a 3 m high polygonal wall, two adjoining large terraces and many column drums suitable for a stoa. On the slopes above and below this complex are substantial walls, probably the remains of other terraces.
Two separate necropoleis were explored to the north, 0.5 km and 1 km respectively from the acropolis. Both have suffered from extensive illegal digging. Most of the tombs are cist graves lined and covered with blocks of local stone.
The survey area extended 10 km around the site and identified many architectural pieces reused in modern villages.
Website
The project website is athttp://host.uniroma3.it/dipartimenti/mondo_antico/temnos/
Temnos (İzmir)
Temnos (Görece Kale) Görece Köyü sınırları içinde ve Menemen'in kuzeydoğusundaki dağlık bölgededir. Güney Aiolis'te yer alan Temnos'tan Herodot da bahsetmekte ve kentin Klasik Dönemde gelişme gösterdiği anlaşılmaktadır. Kent MÖ 3. yüzyılda Pergamon topraklarına katılarak Roma hakimiyetine girmiş ve MS 9. yüzyıla kadar iskan edilmeye devam etmiştir. Araştırma Projesi, 2006 yılında, Roma III Üniversitesi'nden Giuseppe Ragone tarafından başlatılmıştır.2007
2007 çalışmaları konusunda aşağıda yer alan bilgiler Prof. Ragone tarafından verilmiştir.Jeofizik taraması (jeoradar ve manyetik gradiometre yöntemi ile yapılan) yapılacak alanlar, 2006 yılı çalışmaları esnasında belirlenmiştir. Belirlenen bu alanlar bitkisel yoğunluğunun fazla olmadığı diğer bir ifade ile ağaçların yoğun olmadığı bazı alanlara gerçekleştirilmiştir. Bu alanlardaki toprak yapısı bu tür bir tarama için de oldukça uygun olduğu tespit edilmiştir. Yapılan jeofizik taramalarına ilişkin sonuçları hassas incelemeler sonucunda elde etmeyi umuyoruz.
Bu tarama sonuçlarında elde etmeyi umduğumuz bilgiler (a) agora olarak isimlendirilen alanda ve akropolisteki çok seviyeli teraslarda antik kente ait mimari dokunun net bir şekilde ortaya konulması ve mimari yoğunluğun tespit edilmesi (b) Görece kalenin eteklerindeki yarı düz -- eğimli alanlarda kentin tipolojisini, uzantıları ve sınırları hakkında tespitler yapmak amaçlanmaktadır (özellikle Görece Kalenin doğu ve batı yamaçlarında).
Manyetik gridometre ve jeoradar yöntemi ile altı farklı bölgede 5.200 m² lik alanda tarama yapıldı.
Tarama yapılan alanlar ve uygulanan yöntemler:
1. Akropoliste: a 30 x 30 metre boyutlarındaki alanda (manyetik gridometre) ve 17 x 5 metre boyutlarındaki alanda (jeoradar taraması)
2. Agoranın kenar terasında (veya "orta" terasta) 880 m² lik alanda (her iki teknikle yapılan tarama)
3. Agora yukarı terasında iki adet 20 x 20 metrelik alanda (manyetik jeoradar)
4. "Agora-stoa" terasındaki dikdörtgen formlu terasta 27 x 5 metrelik alanda (jeoradar)
5. Aşağı düzlük olarak adlandırılan alanda 40 x 40 metre ve 20 x 20 metre ölçülerinde iki alanda (manyetik gridometre) toplam taranan yüzey 2.000 m²
6. Görece Kale yolunun sağ bölümünde, park alanı olarak adlandırılan alanın ön bölümünde 20 x 20 metre ölçülerinde bir alanda (manyetik gridometre) tarama yapılmıştır.
Agoranın üst terasındaki jeofizik taramaları esnasında, bazı eski kazı çukurları ile kazılmış sur duvarları veya büyük teras temelleri olduğu düşünülen kalıntılar tespit edilmiştir. Bu tespit edilen kalıntılar muhtemelen 1934 yılında P. Devambez tarafından yapılan ve yayınlanmamış kazılarından veya bu alandaki daha erken veya daha geç dönemlerde yapılmış arkeolojik çalışmalardan geriye kalan izler olmalıdırlar. Bu arkeolojik çalışmalara ait çok belirgin olmayan kayıtlardan günümüze ulaşan bilgilere göre Osman Hamdi beyin XIX. yüzyılın sonlarında yaptığı sondaj kazısı ve kesin olarak tanımlanamamış Alman arkeologun 1938-1940 yılları arasında yaptığı arkeolojik kazı çalışmaları esnasında açmış oldukları kazı çukurlarıdır.
2007 yılında Temnos antik kentinin genel haritasının gerçekleştirilmesi amacına yönelik çalışmaları içeren yüzey araştırmasına devam edilmiştir. Çevresel koşulların yarattığı güçlüğün ve bitki örtüsünün kent mimarisinin en iyi korunmuş olduğu alanlarındaki yoğunluğunun sonucu olarak, Projenin bu bölümü umulandan çok daha güç şartlar altında gerçekleştirilmiştir.
Total Station ölçüm cihazı kullanılmadan gerçekleştirilen yüzey araştırmasında, çalışmamız temel olarak yüzeyde görülen arkeolojik kalıntılar ve bu kalıntıların pozisyonun belirmesine yönelik profesyonel GPS cihazı ile yaptığımız çalışmayı kapsamaktadır. Uydu tanımlamaları ile devam ettiği belirlenen savunma duvarlarını (bazen polygonal bazen isodomik, muhtemelen farklı dönemlerde yapılmış olmalıdırlar) ve diğer arkeolojik elemanların (triglifli ve metoplu bloklar, tam ve yarım sütun tanburları, bir naiskosun üst yapı elamanları, bir lahdin bezemeli çatı biçimli kapağı) posizyonları belirleyip bu kalıntılar ile ilgili araştırması yapıldı.
Araştırmalarımız esnasında muhtemel antik kentin ana yollarından birini temsil ettiğine inandığımız bir yolun izi tespit edildi ve belki de yeni keşfedildi: Bu yol akropolisin güney-batı eteklerinden modern İğnedere Köyüne doğru devam eden, sıra sıra ve yan yana dizilmiş taşlardan oluşmaktadır. Ayrıca kentin yaklaşık 2 km güneyinde, yolun devam ettiği rota üzerinde ve yolun hemen batısında panaromik bir tepe üzerinde dikdörtgen bir yapının kalıntıları tespit edilmiştir. Ayrıca bu uzun yol boyunca kaçak kazılar ile tahrip edilmiş ve yağmalanmış birkaç mezar görülmüştür. Bu tahrip edilmiş mezarın yakınlarındaki bir alanda bronz bir Temnos sikkesi bulunmuştur. İyi bilinen bir tip olan sikkenin ön yüzünde " savaşçı " veya palladium (Athena Palas) yuvarlak kalkan ve mızrak tutuyor; yazıt T A / Φ Z, arka yüzde miğferli Athena başı; cfr. SNG Copenhagen 261; SNG Von Aulock 1675) M.Ö. III. Yüzyıla tarihlendirilebilir. Modern İğneder köy yolu (Traktör yolu) boyunca köyden çok uzak olmayan bir bölgede drapeli bir heykel parçası tespit edilmiştir.
Çıkrık Tepe' nin ilerisinde Görece Kalenin kuzey bölümünde muhtemelen bir başka kent yoluna ait izler daha tespit edilmiştir. Tespit edilen alanda bazı taş sıraları mevcuttur ve bu yol kalıntısı yukarıda tanımlanan antik yol kalıntısından daha az belirgin olup bir başka antik rotanın varlığını işaret ettiği düşünülmektedir. Bu alan antik kent merkezinden uzakta olup aynı zamanda dış şehir nekropolünün kuzey doğu bölümünde yer almaktadır (Bu iki alandan biri 2006 yılında araştırılmıştır). Söz konusu alanda kaçak kazılar ile birkaç mezar açığa çıkarılmıştır.Modern traktör yolunun yakınlarında, antik kentin sınırlarının dışında ve nekropol alanı olarak belirlenen alanların üst bölümünde, Çıkrık Tepe ve Çerkezçam tepelerin kesiştiği vadide uzayıp devam eden doğal bir geçit tespit edilmiştir. Bu geçit yukarıya doğru meyilli olarak Turgutlar Köyü asfalt yoluna doğru devam etmektedir. Turgutlar köyü günümüzde hemen hemen terk edilmiş durumdadır. Tespit edilen bir geçit-pasaj aynı zamanda İç bölgeler (Aigai) ile Temnos'un bağlantısını sağlıyor gibi gözükmektedir. 2006 yılında yıpranmış antik materyallerin araştırılması amacıyla terkedilmiş eski Süleymanlı ve eski Görece köylerinde yüzey araştırması gerçekleştirildi.
Bu çalışmaların yanı sıra, Araştırma bölgemizin biraz daha dış sınırında doğru keşiflere başladık. Bu araştırılan alan Haykıran Köyü--Çukurköy asfaltının sağ-doğu bölümüdür. Burada iki yol (veya daha iyi bir tanımla iki yol sistemi) büyük bir alanda uzayıp devam etmekte olup ve çok iyi korunmuştur. Yolun izlerini GPS cihazı ile tespit ettik. Bunlar bazen farlı yönlere devam etmektedir, bu kalıntıları oluşturan taşlar bazen kabaca sıralanmış ve ileriye doğru uzayıp gitmekte olan bu yol modern asfalt yoldan çok uzak değildir. Bu yolardan birincisi ve en iyi korunmuş olan yol düzgün bir şekilde ve oldukça sık birbirine bitişik bir şekilde kaldırım taşından yapılmış olup her iki kenarında daha büyük taşlar ile sınırlandırılmıştır. Bu yol Atatürk döneminde yapılmıştır (Çukurköy bu yolun yapıldığı dönmede bu bölgenin en önemli köyüdür) daha sonraları kullanılan yol onyıllar içinde giderek tamamlanır, bazen tamir edilir ve en sonunda altmışlarda modern asfalt köy yolunun yapımı ile yol terk edilir. Bu yolun modern orijinine rağmen bu yolun antik bir yolun üstüne yapıldığına, bazı bölümlerinin kaldırım taşları ile yoğun bir şekilde tamamlandığına inanılmaktadır.
İkinci yol (veya yol ağı) birinci yola rağmen kesin tarihinin henüz tam olarak tespit edilmemesine rağmen kesinlikle antik bir yol olduğu düşünülmektedir. Bu taşıma yolu daha dardır, fakat daha büyük düz farklı tip ve boyutlarda taşlar ile döşenmiştir Yolun bulunduğu alanın bazı bölümlerinde derelerin aktığı, döşeme taşları arasındaki hatlar ve bu alandaki taşların formları bu derelerin suları tarafından şekillendirildiği tespit edilmiştir. Belki de bu nedenle büyük düz monolit taşlar dere yataklarına yerleştirilmiş ve bu alanlar basit bir köprü olarak da kullanılmışlardır.
Bu yol ağı muhtemelen Dumanlı Dağ'ın (Antik Sardene Dağı) eteklerine doğru devam eden antik bir yol sisteminin rotasını takip etmekte ve Aiolis ile iç bölgelerdeki kentlerin bağlantısını sağlamaktadaydı. Temnos un bir yanında; Yanıkköy ve Buruncuk'un dik kalesi -- Hermos (Gediz Nehri) ovasının sınırında ve Neon Teichos ve Larissa olarak lokalize edilmişlerdir -- diğer yanında da A. Erkanal ve K. İren tarafından 2003 ve 2004 yıllarında yapılan yüzey araştırmasında iyi bir şekilde araştırılmış Belen, Haykıran ve Çukurköy arasında kalan alan bulunmaktadır. Bu bölgenin arkeolojisi yeni keşfedilen arkeolojik buluntular ile zenginleştirilmiş, bu arkeolojik buluntular yukarıda tanımlanan taş döşeli antik yol ki hemen bir yerleşim biriminin yakınından geçiyor olmalı, bitkisel ve geometrik bezemeli taş parçaları olarak sıralanabilir.
Napoli "L'Orientale" Üniversitesi tarafından sağlanan Lazer tarama cihazı ile aşağıda açıklanan yapılaraın taraması gerçekleştirildi. 3 alanda lazer tarama yapılmıştır. Bu alanlar (a) "Agora-stoa" olarak adlandırılan dikdörtgen terası destekleyen aşağı polygonal duvarlar; (b) aynı terası sınırlayan yukarı polygonal duvarlar; (c) Haykıran Köyü ile Çukurköy asfalt yolunun bitişiğinde yer alan ve Atatürk yolu olarak da bilinen taş döşemeli yoldan oluşmaktadır. Yukarıda belirtilen 3 alana ilişkin lazer tarama sonuçları-bilgileri ayrıntılı olarak gelecek aylarda tamamlanacaktır ve kalıntıların 2 ve 3 boyutlu çizimlere-resimlere dönüştürülecektir.
2006
2006 çalışmasına ön araştırmalarla başlanmıştır. 2007 yılında da devam etmesi planlanan çalışmalar, alanın arkeolojik ve epigrafik incelemeleri, topografya çizgilerinin belirlenmesi, kağıt üzerinde ve sayısal ortamda haritaların hazırlanması konularını kapsamaktadır. Alanın daha önce hazırlanmış bir planı bulunmamaktadır. Çalışmalar beş bölgede odaklanmıştır.Akropol’de (Görece Kale) yoğun olarak kaçak kazılar yapıldığı ve bazı bölgelerde deliklerin, mevcut kalıntıları zedelediği anlaşılmaktadır. Üst bölümde iki teras belirlenmiştir; kayaya oyulmuş adak nişleri, burada tapınma alanları olduğunu düşündürmektedir. Tespit edilen diğer kalıntılar arasında yer alan sarnıç ve kuyular, değirmen taşları, zeytinyağı presleri ve çok miktarda tezgah ağırlığı ise konut veya işlik alanlarına işaret etmektedir. Ana kayanın boşluklarına inşa edilmiş surlara ait kalıntılar da görülebilmektedir.
Akropol’ün kuzey yamacında, tiyatroya ait kalıntılar bulunmaktadır. Yapının oldukça küçük bir bölümü korunmuş olmasına karşın, caveanın oturma sıraları yer yer görülebilmekte ve sahne binasının temelleri anlaşılabilmektedir. Burada, birinin üzerinde, kime ithaf edildiğini belirten yazıtlar olan, Geç Helenistik Döneme ait iki heykel kaidesi bulunmuştur.
Daha batıda, agora olması muhtemel büyük bir yapı grubuna ait kalıntılar vardır. Bunlar, 200 m uzunluğunda olan ve 3 m yüksekliğinde poligonal bir duvarla desteklenen bir teras; buna bitişik iki büyük teras; ve stoaya ait olması muhtemel çok sayıda sütun tamburunu içermektedir. Bu yapı grubunun üstündeki ve altındaki yamaçlarda, diğer teraslara ait olabilecek kalın duvarlar görülmektedir.
Kuzeyde, akropolden 0.5 km ve 1 km uzaklıklarda iki farklı nekropol tespit edilmiştir. Her ikisinin de kaçak kazılardan zarar gördüğü anlaşılmaktadır. Mezarların çoğu, çevresi ve üzeri yerel taşlarla kapatılmış sandık mezar tipindedir.
Yüzey araştırması, yerleşimin 10 km çevresini içine alacak şekilde gerçekleştirilmiş ve çevre köylerde, yeniden kullanılmış olan pek çok mimari parça tespit edilmiştir.
İnternet sitesi
Projeye ait internet sitesihttp://host.uniroma3.it/dipartimenti/mondo_antico/temnos/ adresinde yer almaktadır.