Last updated: 2008-02-27
Letoon (Muğla)
The Letoon, located on the west bank of the River Xanthos (Eşen Çayı), was the centre of the Lycian federation. This sanctuary of Leto contained a terrace with three temples, as well as other monuments and buildings, including a nymphaeum and theatre. The middle temple was dedicated to Artemis and the other two are attributed to Leto and Apollo. The site has been excavated since 1950 by a French expedition, currently led by Didier Laroche.2006
In 2006 work took place in three main areas. At the Roman nymphaeum reconstruction work has progressed. As the water level was very low at the beginning of the season, all the foundations could be seen, allowing the exact number of columns (fifteen) in the semicircular portico to be deduced and the relationship between the portico and the facade of the imperial cult room to be established. A new hypothesis suggests that the "buttresses" on the plan of the semicircular portico were niches for statues: a marble head was found at the foot of one of them. The cult room was reused in the Byzantine period and the marble interior decorations removed. It was probably at this time that the dedication to Hadrian was erased.At the theatre, work on the access gallery of the north entrance was given priority because of the unsoundness of the vault. Twenty-seven blocks have been prepared to fill gaps in the gallery and facade. Meanwhile, at the Temple of Artemis the restoration of the blocks to their positions was completed. It is still not clear if the Corinthian order was used here as in the neighbouring Temple of Leto. The treatment of the facade at the back of the building is also uncertain but there may have been angular pilasters there.
Study of the finds and work on the inventory of inscriptions continued. Grilles were added to the exterior facade of the depot as a protective measure.
2005
In 2005 reconstruction of the Temple of Leto continued, concentrating on the east, west and north walls of the cella. Some 95 per cent of the north wall has been preserved and its characteristic form has allowed the exact location of each block to be identified. This wall thins towards the top and has an Ionic order on its exterior and Corinthian on its interior. The wall has been prepared on the ground to estimate the number of new blocks required. New bases were made for five columns and work was undertaken on the inner colonnade. Excavations parallel to the temple on the west side also continued from 2004, and many unguentaria dating from the abandonment of the terrace, before the destruction of the temple, were uncovered. Other work included study and restoration of the imperial Cult Room (Exedra of Hadrian) and preparations for the restoration of the north entry to the theatre. A mosaic in the Paleochristian church was restored.2004
In 2004 work continued on restoration of the western temple, dedicated to Leto and dated to the 2nd century BC. Limyra limestone was used. For the north wall of the opisthodomos eighteen new blocks were made to add to the original 101 for a total of 119 blocks. As the wall gets thinner towards the top it was easy to sort the blocks, especially as the exterior was Ionic and the interior Corinthian. The north-west column had harder stone at the bottom and softer at the top.In 2002 a sounding in the cella had detected an earlier temple and in 2004 15 square metres were opened to corroborate the dating and find the terrace wall that had been identified in a 1972 sounding. The top two levels (US1 and US2) contained Byzantine material, while the third (US3) revealed a ritual layer of ash with animal bones and teeth and cups on top. A 14 cm high terracotta figurine with arms open and adorant was also found. US4 also contained burnt remains and animal bones, and dates to Roman at the earliest. Work will continue here in 2005.
In other areas, the north door of the theatre was found, associated with coarse Roman ceramics, and the Early Christian church mosaic found in 2003 was restored and displayed in the museum. Inscriptions of the Letoon were also studied.
Bibliography
Didier Laroche et al., "Rapport sur les travaux de la mission archéologique du Létôon en 2005", Anatolica Antiqua 14 (2006), 293-308Didier Laroche et al., "Rapport sur les travaux de la mission archéologique du Létôon en 2006", Anatolia Antiqua 15 (2007), 325-34
Website
The excavation website is athttp://www.ifea-istanbul.net/archeo/xanthos.htm
Letoon (Muğla)
Xanthos Irmağı’nın (Eşen Çayı) batı kıyısında yer alan bu Leto kutsal alanı Likya Federasyonu’nun merkeziydi. Kutsal alan, aynı teras üzerinde yer alan üç tapınak ile başka anıtlar ve aralarında bir nymphaeum ile tiyatro da bulanan yapılardan oluşmuştu. Orta tapınak Artemis’e, diğer ikisi ise Leto ve Apollon’a adanmıştı. 1950 yılından beri bir Fransız ekip tarafından gerçekleştirilen yerleşkedeki kazı çalışmaları Didier Laroche başkanlığında sürdürülmektedir.2006
2006 sezonu çalışmaları üç alanda yoğunlaşmıştır. Roma Dönemine ait nymphaeumdaki rekonstrüksiyon çalışmalarına devam edilmiştir. Sezon başlangıcında su seviyesinin oldukça düşük olması temellerin tamamen görülmesine olanak sağlamış, böylece yarım daire planlı revağın kaç sütunlu olduğu (on beş) ve revak ile imparatorluk kültü odası cephesinin bağlantısı kesin olarak anlaşılabilmiştir. Yeni bir hipotez, revak planında yer alan payandaların, heykellerin yerleştirildiği nişler olduğunu ileri sürmektedir; bunlardan birinin dibinde de mermer bir heykel başı bulunmuştur. Kült odası, mermer dekorasyon öğeleri kaldırılarak, Bizans Döneminde de kullanılmıştır. Hadrian’a ithaf yazıtının da bu dönemde silindiği düşünülebilir.Tiyatroda, sağlam olmaması nedeniyle, kuzey girişe açılan galerinin tonozundaki çalışmalara öncelik verilmiş; galerideki ve cephedeki boşlukları doldurmak üzere yirmi yedi adet taş blok hazırlanmıştır. Artemis Tapınağı’nda ise, blokların yerine konma işi tamamlanmıştır. Yakınındaki Leto Tapınağı’nda olduğu gibi, burada da Korint düzeninin mi kullanılmış olduğu henüz kesin değildir. Yapının arka cephesinin düzeni de henüz kesin olmamakla birlikte, burada eğimli pilastrlar olduğu düşünülebilir.
Buluntuların incelenmesi ve yazıtların envanter çalışmaları da devam etmiş ve bir koruma önlemi olarak depo önüne demir parmaklıklar yapılmıştır.
2005
2005 yılında Leto Tapınağı rekonstrüksiyonuna, cellanın doğu, batı ve kuzey duvarlarında yoğunlaşılarak devam edilmiştir. Kuzey duvarının yak. %95’i korunmuş ve karakteristik biçimi her bloğun kesin yerinin belirlenmesine olanak vermiştir. Yukarıya doğru incelen bu duvarın dış yüzü İyon, iç yüzü Korint düzenindedir. Gerekli yeni blok saysını belirlemek için duvarın mevcut parçaları önce yerde biraraya getirilmiştir. Beş sütun için yeni kaideler üretilmiş ve iç kolonatta da çalışma yapılmıştır. Tapınağa paralel konumda batıda yürütülen kazı çalışması ise 2004’ten beri devam etmekte olup, bu alanda tapınağın tahrip oluşundan önce terasın terk edilişi sırasına tarihlenen çok sayıda cam eşya (unguentaria) ortaya çıkarılmıştır. Diğer araştırmalar arasında imparatorluk Kült Odası (Hadrian Eksedrası) üzerindeki inceleme ve restorasyon çalışmaları ile tiyatorunun kuzey girişinin restorasyonu için yapılan hazırlık çalışmaları sayılabilir. Ayrıca Paleo-Hristiyan Dönem kilisesindeki bir mozaik restore edilmiştir.2004
2004 yılında, Leto’ya adanmış olan ve M.Ö. 2. yüzyıla tarihlenen batı tapınağındaki restorasyon çalışmalarına devam edilmiştir. Limyra kireçtaşı kullanılan onarımda, opisthodomosun kuzey duvarına on sekiz blok daha eklenerek, 101 özgün blokla birlikte toplam sayı 119’a ulaşmıştır. Duvar yukarı doğru inceldiğinden ve dış yüz İyon iç yüz Korint düzeninde olduğundan blokları sınıflamak kolay olmuştur. Kuzeybatı uçtaki sütunun alt kısmı daha sert üst kısmı ise daha yumuşak bir taştan yapılmıştır.2002’de cellada kazılan bir sondaj açmasında aynı yerde bulunan daha eski bir tapınağa ait kalıntılara rastlanmış, tarihlemenin çakıştırılması ve 1972 tarihli daha eski bir sondaj açmasında tanımlanan teras duvarının bulunması amacıyla 2004’te açılan alan 15 m2 genişletilmiştir. Üst tabakalarda (US1 ve US2) Bizans Dönemine ait kalıntılara, üçüncü tabakada (US3) ise üzerinde hayvan kemik ve dişleri ile çanaklar bulunan bir dinsel tören kül tabakasına rastlanmıştır. Ayrıca 14 cm boyunda, kolları açık konumda bir pişmiş toprak figür ile buna tapınan ikinci bir figür bulunmuştur. Yine yanmış kalıntılar ve hayvan kemiklerine rastlanan US4’ün Roma Dönemi öncesine ait olamayacağı düşünülmektedir. 2005’te bu alandaki çalışmalara devam edilecektir.
Diğer alanlarda yürütülen çalışmalarda, tiyatronun kuzey kapısı bulunmuş ve kaba Roma Dönemi keramikleri ile ilişkilendirilmiş, ayrıca 2003’te bulunan Erken Hristiyan kilise mozaiği restore edilerek müzede sergilenmeye başlanmıştır. Diğer yandan Letoon yazıtları incelenmektedir.
Kaynakça
Didier Laroche vd., "Rapport sur les travaux de la mission archéologique du Létôon en 2005", Anatolica Antiqua 14 (2006), 293-308Didier Laroche vd., “Rapport sur les travaux de la mission archéologique du Létôon en 2006”, Anatolia Antiqua 15 (2007), 325-34.
İnternet sitesi
Kazı internet sitesi http://www.ifea-istanbul.net/archeo/xanthos.htm adresinde yer almaktadır.