Last updated: 2009-08-26
Kenan Tepe (Diyarbakır)
Situated on a rocky outcrop on the north bank of the Tigris River, east of Bismil and in the area of the Ilısu dam, the site consists of a mound 32 m high and a lower town, for an area of 6 hectares. Five periods have been identified: Ubaid, Late Chalcolithic, Early Bronze, Middle Bronze and Early Iron Age, with a Medieval cemetery on top of the high mound. Excavations by the Upper Tigris Archaeological Research Project (UTARP), led by Bradley J. Parker, began in 2000.2007 and 2008
In 2007 the aim was to complete the excavation of the Ubaid domestic buildings begun previously in Areas D and E, on the east slope of the high mound.In Area D Trench 4 the 2nd millennium deposits consisted of multiple layers of pebble streets, and then an erosion layer. Directly below were deposits of the latest Ubaid period (Ubaid Phase 4). They were followed by a burnt house of UP 2/3 with a large number of in situ artefacts and ecofacts. In this house were the remains of a collapsed roof with items that had been stored on the roof and preserved in the fire, including unbaked basins or tubs, charred grain and baskets. Below the roof were crushed vessels, seeds, animal bones, shells, stone tools, spindle whorls, ground stone items, two andirons and a clay cone. The southwestern part of the floor had been covered by a grass mat. This central room measured 7 x 3 m, with smaller rooms to east and north. In Trench D6 the southern part of this burnt house was excavated with more finds, including loomweights, bone awls, axe heads and jewellery. To the south of this building was an open area with outdoor work surfaces and fireplaces.
In Trench D8 the cell-plan buildings of UP2 were removed and a building (Ubaid Structure 5) of UP1 excavated. This small unit measured at least 1.5 x 1.5 m but goes into the north and east baulks. To the south of it was an outdoor work surface. In the deposits below Ubaid Structure 5 were found outdoor surfaces, a large oven/kiln and an infant burial in a shallow pit lined with a textile or straw mat.
On the southeast slope, in Trench E2, Ubaid Structure 3 was further investigated. This previously excavated cell-plan building of UP2/3 or 4 was revealed to have been rebuilt three times, with well-preserved surfaces producing pottery, lithics and animal bones. Microarchaeological studies of a sequence of surfaces in E2 dating from late Ubaid to early Late Chalcolithic revealed evidence of their use. From late Ubaid they were used for domestic activity, including processing and consumption of meat and other food and manufacture and use of stone tools. Later surfaces reveal a shift to a more mixed diet that included riverine molluscs.
2008 was the first of three study seasons.
2005
In 2005 excavation of the Ubaid and Late Chalcolithic deposits investigated last year continued, as did the remote sensing survey.The Ubaid period was investigated in Areas D and E on the east edge of the mound. In Area D, trenches D5 and D9 produced no architecture earlier than Structure 1, revealed in D5 last year, but at least 1.5 m of ashy fills and hearths of earlier Ubaid date. This area was on the very edge of the Ubaid-period mound. However, to the south of D5 and D9, trenches D8 and D10 (the latter opened this year) did produce architecture of the Late Northern Ubaid cultural complex. Known as Structure 2, this building had neat mud brick walls. The excavations revealed two rows of small rooms or "cells", probably storage chambers, separated by an earthen surface. One cell contained a pile of grain pseudomorphs, another pottery. It is possible these were basement rooms supporting living areas above and that this was a courtyard house of the type known from other Ubaid settlements. A secondary foundation burial was also associated with this building. Several rooms of Structure 1 were found below Structure 2 in the northern part of trench D8. In the south-western part of trench E2 another multi-cell Ubaid building (Structure 3) was uncovered. It, too, contained a foundation burial, this time a primary burial of a female in a large pottery vessel.
Work in two other trenches confirmed the limited extent of the Ubaid settlement. Trench I2, on the south edge of the main mound, showed no evidence of either Ubaid or Late Chalcolithic remains, confirming that these occupations did not extend under the mound. Trench F6, like previous work in the lower town, also produced no Ubaid material. It is, therefore, clear that the Ubaid settlement was restricted to the eastern part of the mound, covering an area of less than 1 hectare on the slope of what was then a low, natural hill.
Investigation of the Late Chalcolithic occupation in the lower town also continued from last year. These deposits were on virgin soil, so there was no earlier occupation in this area. There was evidence of rather dramatic building collapse and destruction by fire, dated by radiocarbon to ca 3100 BC. Outside work areas and animal storage pens of this date were also uncovered. Kenan Tepe does not appear to have been affected by the Uruk expansion, although the site was occupied during that period, perhaps because this area had not reached a level of social complexity that made adoption of the Uruk lifestyle possible or attractive.
2004
After a study season in 2003, research in 2004 shifted into two areas to investigate Ubaid and Late Chalcolithic occupation and to see if they are continuous. Work took place in new trenches as well as old, and also consisted of survey as well as remote sensing.In trench D5 excavation of the Ubaid oven or kiln with plastered surfaces was completed and below that was found wall debris from a destroyed level. Early Ubaid architecture was found in an 80 cm deep sounding, with ceramics below the floor. New trenches D8 and D9 were opened to the south and east, respectively, of D5. In D8 an early 2nd millennium kiln and well were found, and in D9 a Late Chalcolithic oven. A sounding in the east to 1.5 m below the surface found Ubaid pottery.
The Ubaid strata in trench E2 were re-examined. Stratum 1 contained more coarse and less fine painted pottery than stratum 2, and it had green obsidian while stratum 2 contained mostly black obsidian. Thus different sources appear to have been used. Moreover, in stratum 2, 70% of the stone was obsidian and it was more professionally worked, so that it would appear obsidian was easier to obtain in the earlier phase and was worked by more skilled craftsmen.
Survey and soundings have shown that the Late Chalcolithic occupation was restricted to the east part of the main mound but expanded into the lower town, covering an area of 4 hectares, a large area for the period. Ubaid occupation was found only in the east and covered less than 1 hectare. No Early Bronze I or II has been found.
Bibliography
Bradley J. Parker et al., "The Upper Tigris Archaeological Research Project (UTARP): A Preliminary Report from the 2003 and 2004 Field Seasons at Kenan Tepe", Anatolica 32 (2006)Bradley J. Parker et al., "The Upper Tigris Archaeological Research Project. A Preliminary Report from the 2002 Field Season", Anatolica 31 (2005), 69-110
Bradley J. Parker et al., "Preliminary report from the 2005-2006 field seasons at Kenan Tepe", Anatolica 34 (2008), 103-176
Bradley J. Parker et al., "The Upper Tigris Archaeological Research Project (UTARP): A preliminary report from the 2007 and 2008 field seasons at Kenan Tepe", Anatolica 35 (2009), 85-152
Website
The excavation website is athttp://www.utarp.org
Kenan Tepe (Diyarbakır)
Bismil’in doğusunda, Ilısu Barajı’nın suları altında kalacak alanda, Dicle (Tigris) Irmağı’nın kuzey kıyısında kayalık bir tepe üzerinde bulunan bu yerleşim, 32 m yüksekliğinde bir höyük ile 6 hektar büyüklüğünde bir aşağı şehirden oluşmuştur. Beş farklı yerleşim döneminin varlığı belirlenmiştir: Bunlar Ubaid, Geç Kalkolitik, İlk Tunç, Orta Tunç ve Erken Demir çağları ile yüksek höyüğün tepesinde yer alan bir Orta Çağ mezarlık alanıdır. Yukarı Dicle Arkeolojik Araştırma Projesi (UTARP) kapsamında Bradley J. Parker başkanlığında yürütülen kazı çalışmalarına 2000 yılında başlanmıştır.2005
2005’te, geçen yıl başlanmış olan Ubaid ve Geç Kalkolitik dolgularındaki kazılara ve uzaktan algılama çalışmalarına devam edilmiştir.Ubaid Dönemi, höyüğün doğu tarafındaki D ve E alanlarında araştırılmıştır. D Bölgesi’ndeki D5 ve D9 açmalarında, geçen yıl D5’te ortaya çıkarılan 1 Nolu Yapı’dan daha erken tarihli bir mimari kalıntıya rastlanmamış; ancak en azından 1.5 m yüksekliğe sahip küllü dolgular ile Ubaid’in daha erken dönemlerine tarihlenebilecek ocaklar bulunmuştur. Bu alan höyüğün Ubaid döneminin en uç kısmındadır. Ancak D5 ve D9’un güneyinde yer alan D8 ve D10 açmalarında (ikincisi bu yıl açılmıştır) Geç Kuzey Ubaid Dönemine ait mimari kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. 2 Nolu Yapı olarak adlandırılan bu strüktür düzgün kerpiç duvarlara sahiptir. Kazıda, iki sıra halinde yerleştirilmiş küçük odalar veya “hücreler” bulunmuştur; bunlar toprak bir yüzeyle birbirinden ayrılmıştır ve muhtemelen depolama amaçlıdır. Hücrelerden birinde yığın halinde tahıl taneleri, diğerinde ise çömlekler vardır. Bunların, üstteki yaşama mekanlarını destekleyen bodrum kat odaları oldukları ve yapının da diğer Ubaid yerleşmelerinde rastlanan tipte avlulu bir ev olduğu düşünülebilir. İkincil bir temel gömütü de bu yapıyla ilişkilendirilmiştir. 1 Nolu Yapı’ya ait bazı odalar, D8 açmasının kuzey kısmında, 2 Nolu Yapı’nın altında bulunmuştur. E2 açmasının güneybatı bölümünde de, ikinci bir çok hücreli Ubaid yapısı (3 Nolu Yapı) ortaya çıkarılmıştır. Burada da bir temel gömütü vardır ancak bu, büyük bir toprak kap içinde yer alan bir kadına ait bir birincil gömüttür.
İki ayrı açmadaki çalışmalarda, Ubaid yerleşiminin sınırları kesin olarak belirlenmiştir. Ana höyüğün güney tarafındaki I2 açmasında başka Ubaid ya da Geç Kalkolitik Dönem kalıntısına rastlanmamıştır; bu da, söz konusu dönemlerin, höyüğün alt kısımlarına uzanmadığını göstermektedir. F6 açmasında da, aşağı kentte yapılmış olan önceki çalışmalarda olduğu gibi, Ubaid Dönemine ait herhangi bir kalıntıya rastlanmamıştır. Bu nedenle, Ubaid yerleşiminin höyüğün doğu tarafıyla sınırlı olduğu açıktır; burası o dönemde alçak bir doğal tepe olan alanın yamaçlarında yer alan, 1 hektardan daha küçük bir alanı kaplamaktadır.
Aşağı kentin Geç Kalkolitik Dönemdeki iskanına dair araştırmalara da geçen yıl kaldığı yerden devam edilmiştir. Bu dolgular bakir toprak üstünde bulunmaktadır; yani bu alanda daha erken tarihli bir yerleşim olmamıştır. Alanda, radyokarbon testiyle yaklaşık olarak MÖ 3100’e tarihlenen bir yangında çökmüş ve yıkılmış olan yapılara dair izler bulunmaktadır. Dışarıda, aynı döneme ait çalışma bölümleri ve hayvan barınakları ortaya çıkarılmıştır. Bu dönemde iskan edilmesine rağmen, Kenan Tepe Uruk yayılmasından etkilenmemiş gözükmektedir; bunun sebebi belki de, bölgenin Uruk yaşam tarzını olanaklı ya da çekici bularak benimseyecek bir sosyal yapıya ulaşmamış olmasıdır.
2004
2003’te bir çalışma sezonunun ardından, 2004 yılı araştırmaları iki alanda Ubaid ve Geç Kalkolitik dönemlere ait yerleşimleri incelemeye ve sürekli olup olmadıklarını belirlemeye yoğunlaşmıştır. Çalışmalarda kazılan yeni açmalara ek olarak eski açmalar da incelenmiş ve yüzey araştırma çalışmaları kapsamında uzaktan algılama yöntemlerinden yararlanılmıştır.Açma D5’te bulunan Ubaid Dönemine ait yüzeyleri sıvalı fırın ya da kilnin kazısı tamamlanmış ve bunun altında tahrip edilmiş bir tabakaya ait bir duvarın molozuna rastlanmıştır. 80 cm derinliğinde bir sondaj açmasında Erken Ubaid Dönemi mimari kalıntıları ile döşeme seviyesi altında keramikler bulunmuştur. Açma D5’in güney ve doğusunda açma D8 ve D9 kazılmıştır. D8’de 2. binyılın başına tarihlenen bir kiln ile bir kuyu, D9’da ise Geç Kalkolitik Çağa ait bir fırın ortaya çıkarılmıştır. Daha doğuda açılan 1,5 m derinliğinde bir sondaj açmasında yine Ubaid Dönemi keramikleri bulunmuştur.
Açma E2’deki Ubaid Dönem tabakaları yeniden incelenmiş, tabaka 1’deki keramiklerin, tabaka 2’dekilere göre daha kaba ve kalın olduğu ve tabaka 1’de yeşil obsidyene rastlanmasına karşılık tabaka 2’de genellikle siyah obsidyen bulunduğu belirlenmiştir. Bu durumda her iki dönemin obsidyen kaynakları farklı olmalıdır. Ayrıca tabaka 2’de bulunan taşların %70’inin obsidyen ve daha nitelikli biçimde işlenmiş olması, erken dönemde obsidyenin daha kolay bulunduğunu ve daha maharetli ustalarca işlendiğini düşündürmektedir.
Yüzey araştırması ve sondaj çalışmaları Geç Kalkolitik Dönem yerleşiminin, büyük höyüğün doğu kısmıyla sınırlı kaldığını ancak aşağı şehirde, anılan dönem için geniş sayılabilecek, 4 hektarlık bir alana yayıldığını ortaya çıkarmıştır. Ubaid Dönemi yerleşimine ait kalıntılar ise yalnızca şehrin doğu kısmında yer almakta ve 1 hektardan daha küçük bir alanı kapsamaktadır. İlk Tunç Çağı I ve II’ye ait kalıntıya rastlanmamıştır.
Kaynakça
Bradley J. Parker vd., "The Upper Tigris Archaeological Research Project (UTARP): A Preliminary Report from the 2003 and 2004 Field Seasons at Kenan Tepe", Anatolica 32 (2006)Bradley J. Parker vd., "The Upper Tigris Archaeological Research Project. A Preliminary Report from the 2002 Field Season", Anatolica 31 (2005), 69-110
Bradley J. Parker et al., "Preliminary report from the 2005-2006 field seasons at Kenan Tepe", Anatolica 34 (2008), 103-176
Internet sitesi
Kazı internet sitesi http://www.utarp.org adresinde yer almaktadır.