Last updated: 2008-02-26
Iasos (Muğla)
Iasos is located on the Gulf of Mandalya, at the modern village of Kıyıkışlacık, and was occupied from the Early Bronze Age until the 16th century AD. The site is now on a peninsula between two harbours but was probably originally an island. It has been excavated by an Italian expedition, originally directed by Doro Levi. Excavations continue under the direction of Fede Berti.2006
In 2006 work was undertaken in two parts of the agora, behind the east stoa and behind the west stoa. On the east side was a large three-roomed building with entrance from the stoa. Inside was found 2 m of deposit, with two phases of use. In the early phase the structure had four arched doorways and six wall niches, and the floors were 70 cm above the level of the stoa. A marble basin was found, with a drainage channel that leads into the central sewer of the agora. This was clearly an important building for the Hellenistic agora but its function remains uncertain.On the west side of the agora a 30 x 10 m exposure was opened. The ground slopes up steeply here. Marble floor slabs were found in the stoa at this point and this was the original entrance into the town via the agora. The agora is just inside the fortification wall and behind this gate was the city gate with two towers. Bases for honorific statues were found here. This area of the city was in use from the Hellenistic period to at least the 10th century AD.
Finds this year include many dating to the Archaic period. A fragment of an Archaic block with inscription was reused in a Byzantine wall. The inscription mentions a strategos and a dedication of an andron to Artemis Astyas. This is the earliest reference to Artemis Astyas and the sanctuary should be nearby. Other finds included a reused a marble frieze block with young male face in a style similar to the 6th century BC charioteer frieze found in 1971, and some fine Archaic terracottas.
2005
In the 2005 season two excavation areas were opened in the agora: one in the west stoa, beside the fornix doorway, and the other behind the east stoa, in the so-called tripartite building. In the west stoa two well-preserved rooms were uncovered, one behind the other although there was no connecting doorway. The first opened onto the portico; the back wall of the second was in fact the city wall. A huge greyish limestone block found inside the back room bore an inscription on the front face. The epigraph is metrical and mentions the dynast Idrieus; it appears to date to the 4th century BC. In the stoa, against the front wall of the rooms, was a row of large ashlar blocks, some of them from the marble entablature of the portico. The original marble pavement is not preserved but can be reconstructed from imprints on the setting surface. At a later stage a gap was filled with a coarse mosaic of large white tesserae.Several building phases were evident in these rooms, the last destroyed by a fire. Buried beneath a layer of ashes and burnt lumps were bronze and iron artefacts, including a dolphin-shaped three-legged lamp-holder and a situla, as well as polychrome marble revetment slabs, fragments of wall paintings and white, black and red tesserae from a floor mosaic. A locally struck coin of Maximinus gives a terminus post quem of 235-238 AD for the fire. This confirms the results from earlier excavations that a severe fire affected the agora in the second half of the 3rd century AD. (A hoard of 2997 antoniniani found in the rooms to the right of the doorway in 1969 has recently been published in Bollettino di Numismatica vol. 40-43.) These destructions may result from the raids along the coast by the Heruli, who also ravaged the Artemision in Ephesus. Historical sources do not mention the episode at Iasos but it is clear that the town suffered serious attacks and was badly damaged.
The "tripartite building" is a large rectangular building divided into three adjoining rooms; its walls, originally covered with a vaulted roof, are 5 m high. Access from the east stoa was provided by a small vestibule with two marble steps. In 1991 excavation in the northern room revealed five phases of use, the most recent dating to the Byzantine period, while the central room contains a centuries-old olive tree that cannot be removed. Accordingly, work in 2005 concentrated on the southern room, which measures 13 x 6 m and was covered by some 2.5 m of deposit. It revealed a sequence of four phases, during two of which the room was divided by partition walls. All four belong to the Byzantine period, with the latest dating around the 6th century AD.
This year work also took place on the detailed documentation of structures in two areas: on the southern side of the peninsula, in the sanctuary of Demeter and Kore, where votive deposits dating between the 6th century BC and the Hellenistic period were excavated in the 1960s, and in the so-called "area of Artemis Astias", between the agora and the bouleuterion. The area was named from a 3rd century AD dedication to Artemis Astias inscribed on the building that forms the south edge of the area: this is not the sanctuary mentioned by ancient sources, the location of which is still unknown. The area includes an Ionic temple in antis within a colonnaded court. This temple was designed on a unit of measurement known as the "Hellenistic foot" (as labelled by O. Brooner), which was used both in the Mausoleum and in the south propylon of the sanctuary of Zeus at Labraunda. The temple, therefore, seems to have been erected in the first half of the 4th century BC.
2004
In recent years the excavations have focused on the agora and the late 1st or early 2nd century AD Mosaic House, where the mosaics have been protected by a newly completed roof. The fill on the bedrock under the house has produced finds of the 4th century BC, indicating an earlier settlement phase that was levelled by terracing for the house.Study of the prehistoric pottery from the agora and the East Gate quarter has suggested the Bronze Age settlement should be redated from Middle Minoan to Late Minoan 1B. There were a small number of ceramic imports from Crete and one sherd bore a Linear A potter's mark. Chalcolithic material was also identified.
Website
An introduction to the site can be found athttp://www.misart.it
Iasos (Muğla)
Mandalya Körfezinde, bugünkü Kıyıkışlacık Köyü’nde bulunan yerleşim, İlk Tunç Çağından M.S. 16. yüzyıla dek kullanılmıştır. Bugün iki liman arasında bir yarımada üzerinde yer alan sit, kurulduğu dönemde büyük olasılıkla bir ada üzerinde bulunuyordu. Daha önce Doro Levi başkanlığında yürütülen kazı çalışmaları, bugün Fede Berti başkanlığında, yine İtalyan bir ekip tarafından sürdürülmektedir.2006
2006 yılı çalışmaları agorada doğu ve batı stoalarının arkasında bulunan iki farklı alanda yoğunlaşmıştır. Doğuda stoadan ulaşılan üç-odalı büyük bir yapı incelenmiş ve içerideki 2 m derinliğindeki birikintide iki farklı kullanım evresi bulunduğu saptanmıştır. Erken evrede yapının dört adet kemerli kapısı ve altı adet duvar nişi bulunduğu ve tabanlarının stoa seviyesinden 70 cm yüksekte olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca agoranın merkezi kanalizasyon sistemine bağlanan bir drenaj kanalına sahip mermer bir tekneye rastlanmıştır. Helenistik Dönem agorası için önemli bir yapı olduğu anaşılmakla birlikte, işlevi henüz belirsizdir.Agoranın batısında 30 x 10 m büyüklüğünde bir açma kazılmıştır. Burada topografya dik eğimlidir. Stoanın bu bölümünde bulunan mermer döşeme levhalarının, kentin agora yoluyla özgün ana girişine ait olduğu düşünülmektedir. Surun hemen içinde bulunan agora kapısı arkasında iki kuleli şehir kapısı yer almaktadır. Burada onursal heykellere ait kaideler bulunmuştur. Şehrin bu bölümünün Helenistik Dönemden en az M.S. 10. yüzyıla dek kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Bu yıl ortaya çıkarılan buluntular arasında Arkaik Döneme tarihlenen pek çok objeye rastlanmıştır. Arkaik Döneme ait yazıtlı bir taş blok parçasının bir Bizans duvarında devşirme eleman olarak yeniden kullanıldığı izlenmektedir. Yazı bir komutandan (strategos) bahsetmekte ve Artemis Astyas kültüne bir andron adamaktadır. Bu Artemis Astyas kültüne ilişkin bilinen en erken tarihli referanstır ve kutsal alanın yakın çevrede olduğu düşünülmektedir. Diğer buluntular arasında, 1971 yılında ortaya çıkarılan ve M.Ö. 6. yüzyıla tarihlenen savaş arabası sürücüsü friziyle benzer üslupta bir genç erkek yüzünü betimleyen bir mermer frize ait, devşirilerek yeniden kullanılmış bir blok parçası ile Arkaik Döneme ait nitelikli terracotta objeler yer alır.
2005
2005 sezonunda agorada, biri batı stoasında fornix kapısının yanında ve diğeri doğu stoasının arkasında üç-parçalı yapı olarak adlandırılan bölümde olmak üzere iki kazı alanı açılmıştır. Batı stoasında, biri diğerinin arkasında yer alan ancak aralarında kapı bulunmayan iki iyi-korunmuş oda ortaya çıkarılmıştır. Önde bulunan birinci oda revağa açılırken, ikincisi arka duvar olarak yaslandığı şehir surunu kullanmaktadır. Arka odada bulunan büyük bir gri kireçtaşı bloğun ön yüzünde bir yazıta vardır. Ölçüyle yazılmış olan epigraf, Idrieus adlı bir hükümdardan bahsetmekte ve M.Ö. 4. yüzyıla tarihlendiği sanılmaktadır. Stoada, odaların ön duvarına yaslanmış durumda, bir bölümü revağın mermer entablatürüne ait bir sıra büyük kesme taş bloğa rastlanmıştır. Özgün mermer kaplama korunmamış olmakla birlikte, yüzeydeki izler rekonstrüksiyonuna olanak vermektedir. Daha sonraki bir evrede bir açıklık iri beyaz tesseralardan oluşan kaba bir mozaik ile doldurulmuştur.Bu odalarda, sonuncusu bir yangınla tahrip olmuş bir kaç yapılaşma evresi izlenmektedir. Kül ve yanmış topaklardan oluşan bir tabaka altında, aralarında yunus-biçimli üç-ayaklı bir lamba-ayağı ile bir kazan (situla) bulunan tunç ve demir nesneler ile çok-renkli mermer kaplama levhaları, duvar resmi parçaları ve bir mozaik döşemeye ait beyaz, siyah ve kırmızı tesseralar ortaya çıkarılmıştır. Maximinus’a ait yerel bir sikke, yangının M.S. 235-238 öncesinde gerçekleştiğini göstermektedir. Bu tarih, agoranın M.S. 3. yüzyılın ikinci yarısında şiddetli bir yangından etkilendiği konusunda daha önceki kazılarda elde edilen kanıtları destekler niteliktedir. (Kapının sağ tarafında 1969 yılında bulunan ve 2997 antoniniusluk istif Bollettino di Numismatica, c. 40-43’te yayınlanmıştır.) Bu tahribatlar, Ephesus Artemision’ununu da yağmalayan Heruliler’in kıyı şeridi boyunca gerçekleştirdikleri etkinliklerden kaynaklanıyor olabilir. Tarihi kaynaklar Iasos’ta meydana gelen olaylara değinmemekle birlikte, kentin bu dönemde şiddetli saldırılara maruz kaldığı ve büyük zarar gördüğü açıktır.
"Üç-parçalı yapı", üç bitişik odaya ayrılmış büyük dikdörtgen bir binadır; özgün üstörtüsü tonoz olan yapının duvarları 5 m yüksekliğindedir. Doğu stoasından giriş, iki mermer basamağı bulunan küçük bir giriş mekanı ile sağlanmaktadır. 1991’de kuzey odada gerçekleştirilen kazı çalışmaları, en yenisi Bizans Dönemine tarihlenen beş kullanım evresinin varlığını göstermiştir; diğer yandan, orta odada yer alan yüzlerce yıllık bir zeytin ağacının kaldırılması olanaksızdır. Böylece 2005 yılı çalışmaları, 13 x 6 m boyutlarında ve 2.5 m derinliğinde bir birikinti tabakası altında bulunan güney odada yoğunlaşmıştır. Belirlenen birbirini izleyen dört evrenin ikisinde odanın bölücü duvarlarla parçalandığı anlaşılmaktadır. Sonuncusu M.S. 6. yüzyıl dolaylarına ait olan dört evrenin hepsi Bizans Dönemine tarihlenmektedir.
Bu yıl ayrıca iki alandaki yapılar detaylı biçimde belgelenmiştir: Bunlar yarımadanın güneyinde bulunan ve 1960’larda M.Ö. 6. yüzyıldan Helenistik Döneme uzanan bir sürece yayılan adak ve sunu birikintilerine rastlanan Demeter ve Kore kutsal alanları ile agora ile bouleuterion arasında yer alan "Artemis Astias alanı"dır. İkinci alan, güney sınırını oluşturan yapının M.S. 3. yüzyılda bir yazıtla Artemis Astias’a adanmış olması nedeniyle bu ismi almıştır: Bu, Eski Çağ kaynaklarında adı geçen ancak henüz yeri belirlenememiş olan kutsal alan değildir. Alanda revaklı bir avlu içine yerleştirilmiş İyon düzeninde in-antis planlı bir tapınak bulunmaktadır. Bu tapınak (O. Brooner tarafından) “Helenistik ayak” olarak adlandırılan bir ölçü birimi temel alınarak tasarlanmıştır; aynı birim Mausoleum’da ve Labraunda’daki Zeus kutsal alanının güney propylonunda da kullanılmıştır. Bu nedenle bu tapınağın M.Ö. 4. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiği düşünülmektedir.
2004
Son yıllarda kazı çalışmaları agora ile M.S. 1. yüzyılın sonu ya da 2. yüzyılın başına tarihlenen ve yeni tamamlanan bir üstörtü ile korunan Mozaik Evinde yoğunlaşmıştır. Evin altında anakaya üzerine yapılan dolguda M.Ö. 4. yüzyıla ait buluntulara rastlanması, bu ev için alanın teraslanarak tesviye edilmesinden önce burada daha eski tarihli bir yerleşim bulunduğunu göstermektedir.Agora ile Doğu Kapısı çevresinde bulunan prehistorik keramiklerin incelenmesi sonucu Tunç Çağı yerleşiminin tarihinin Orta Minoa’dan Geç Minoa 1B’ye kaydırılmasının uygun olduğuna karar verilmiştir. Girit’ten az sayıda ithal keramik ile bir parçanın üzerinde “Lineer A” biçiminde bir seramikçi işareti bulunmuştur. Ayrıca Kalkolitik Döneme tarihlenen malzemeye rastlanmıştır.
İnternet sitesi
http://www.misart.it adresinde daha geniş bilgi bulunabilir.