Last updated: 2006-09-22
Galatian Fortress and Settlements Survey (Ankara)
A team led by Levent Vardar began this survey of fortresses and settlements in the Ankara and Kırıkkale regions in 1996. The survey continued in 2004 and so far almost 110 fortresses and lesser settlements of archaeological significance have been identified and recorded (Fig. 1).The first area investigated in 2004 was around Elmadağ, Hasanoğlan and Yeşildere. They lie between the Kızılırmak and Sakarya catchment areas and on a strategic east-west route. The team examined remains in the Elmadağ (Sungur) and Hasanoğlan areas and close to Yeşildere found a new Hellenistic site, at Ağılkaya Mevkii. A frieze block from a tomb monument found there can be dated to the 2nd or 3rd century BC (Fig. 2).
West of Ankara fortresses were recorded at Bayram (Ayaş) and Şabanözü (Polatlı). The fortress at Bayram covers approximately 1000 square metres. The remains of an Archaic wall 2.5 m wide were found. The outer face of the wall is of large stones, only roughly worked although most were squared. The fortress at Şabanözü is oval in plan and 50 m long. It contained only a scatter of Late Antique pottery but Hellenistic pottery was found on the north side of the hill over an area of about 1500 square metres and so earlier occupation is possible. Connections may be postulated with Gordion.
In the Güdül area, two fortresses and a church were identified at Güzelçiftlik village. The church can be dated to the 6th century, and the apse and main elements are visible in situ. Architrave blocks with rich decoration from an earlier building had been reused in the church (Fig. 3). At Büyükkale, 150 m higher than the church, were four towers from a fortress that covered 2700 square metres (Fig. 4). The second fortress, Küçükkale, was 1 km away and had eight towers on a flat area of about 2000 square metres.
In the Kırbaşı area of Beypazarı is an early Byzantine rock settlement with Late Antique and Byzantine period pottery through the area. It deserves detailed investigation and work will continue there in 2005.
Bibliography:
L. E. Vardar, "Galatia Bölgesi Kaleleri/Yerleşmeleri Yüzey Araştırması: Ankara ve Kırıkkale Illeri, 2003", Anadolu Medeniyetleri Müzesi Yıllığı, Ankara (2004)
S. Doğan and L. E. Vardar, "Galatia’da Bizans Araştırmaları, 2003", Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 8 (2004), Sakarya
S. Doğan and L. E. Vardar, "Galatia’da Geç Antik Çağ ve Bizans Araştırmaları-2004", Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 9 (2005), Erzurum
Galatia Bölgesi Kaleleri ve Yerleşmeleri
Yalçın Mergen ve Suna Kiraç 2004 raporu veriyor:Ankara çevresindeki kale ve yerleşmelerinin arkeolojik değerlendirmesine yönelik, 1996 yılında başladığımız bölgesel yüzey araştırmasına 2004 yılında da devam edilmiştir. Araştırmamızın ağırlıklı amacı Galatia antik çağ kale ve yerleşmelerinin bölgesel dağılımının saptanması ve özelliklerinin ilerideki karşılaştırmalı çalışmalara yardımcı olmak üzere belgelenerek yayımlanmasıdır. Kalıntıların mimarî ana öğelerini ve tipolojilerini saptamak üzere ya bilgisayar yardımıyla ayrıntılı çizimler ya da ilk aşamada, çalışma alanının genişliği göz önüne alınarak, ölçekli kroki ve eskizler çıkartılmaktadır. Bugüne kadar yaklaşık 110 kadar kale ve yerleşmenin incelendiği çalışmamız 2004 yılında ağırlıklı olarak alttaki arkeolojik alanlarda yürütülmüştür (Resim 1).
Elmadağ, Hasanoğlan ve Yeşildere yerleşmeleri arasında kalan alan, Kızılırmak ve Sakarya Havzaları'nı ayıran eşiği oluşturan Elmadağ - İdris Dağı hattının en alçak kesim olması nedeniyle, stratejik bir mevki olup eskiden beri Doğu - Batı yol güzergâhları üzerinde kalmaktadır. O bakımdan bu bölgede eski yerleşme izlerine rastlanmaktadır. Araştırmalar çerçevesinde bir yandan literatürden bilinen Hasanoğlan ve Elmadağ (Sungur) kalıntıları ve taş eserler incelenmiş, diğer yandan Yeşildere Beldesi yakınlarında, Hellenistik Dönemden itibaren kullanılmış yeni bir antik yerleşme belgelenmiştir. Ağılkaya Mevkii'nde saptanan ve mezar yapısına ait bir friz bloğu (İS. 2-3. yy), özellikle dikkate değerdir (Resim 2).
Ankara'nın batısında kalan Bayram (Ayaş) ve Şabanözü (Polatlı) yerleşmeleri yakınındaki birer kale belgelenmiştir. Bayram'daki yaklaşık 1000 m2 alan kapsayan kale, 2.50 m genişliğinde, arkaik bir izlenim veren duvarıyla dikkati çeker. Duvar dış yüzeyi iri boy, çoğunlukla çokgen ve dörtgen, az işlenmiş bloklar olmak üzere, dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiştir. Uzunluğu 50 m.yi aşan ve oval planlı Şabanözü Kalesi'nde geç antik çağ seramikleri saptanmıştır. Ancak tepenin kuzey yanındaki, yaklaşık 1500 m2'lik antik alanda izlenen Hellenistik Dönem seramikler, yerleşimin önceki evresini yansıtır. Kalenin Gordion'la görsel ilişkisi vardır.
Güdül İlçesi, Güzelçiftlik Köyü'nde saptanan antik yerleşmede ise, iki kale ve bir kilise yer almaktadır. 6 yy'a tarihlenebilecek kilisenin apsisi ve yapı öğeleri in-situ görülebilmektedir. Daha önceki bir yapının, kilisede devşirme olarak kullanılmış olan arşitrav blokları üzerindeki antik bezeme (diş sırası), stilize profillerle zenginleştirilmiştir (Resim 3). 2700 m2 alan kapsayan Büyükkale'nin 4 kulesi olup yer aldığı tepe, kilisenin bulunduğu alandan 150 m. yüksektedir (Resim 4).
Küçükkale, ilkinden 1 km. uzakta olup 8 kulelidir ve düz bir alanda 2000 m2'lik bir alan kapsar. İç alanı, kayalık yapısı nedeniyle yerleşmeye uygun değildir.
Beypazarı İlçesi, Kırbaşı Beldesi'ni çevreleyen vadide Erken Bizans Kaya yerleşmeleri yer almakta olup bir kesimi ekibimizce incelenmiştir. Belde çevresinde yoğun Geç Antik Çağ ve Bizans Dönemi seramikleri gözlenmektedir. Bu bölgedeki çalışmalarımız ileriki yıllarda da sürecektir.
Galatia 2003 ve 2004 yılı çalışmalarıyla ilgili yayınlar:
L. E. Vardar, "Galatia Bölgesi Kaleleri/Yerleşmeleri Yüzey Araştırması: Ankara ve Kırıkkale İlleri, 2003", Anadolu Medeniyetleri Müzesi Yıllığı 2004, Ankara
S. Doğan-L. E. Vardar, "Galatia'da Bizans Araştırmaları, 2003", VIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 26-28 Nisan 2004, Sakarya
S. Doğan-L. E. Vardar, "Galatia'da Geç Antik Çağ ve Bizans Araştırmaları-2004", IX. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 21-23 Nisan 2005, Erzurum
L. E. Vardar, "Galatia Bölgesi Kaleleri/Yerleşmeleri Yüzey Araştırması: Ankara ve Kırıkkale İlleri, 2004", 27. Uluslar arası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu, 30 Mayıs-3 Haziran 2005, Antalya