Last updated: 2009-02-08
Figurines from Emecik-Datça Archaic Sanctuary: archaeometrical study
An archaeometrical study on figurines obtained from the Emecik-Datça Archaic Sanctuary is being undertaken by Üftade Muşkara of the Archaeometry Department, METU, and O. Yavuz Ataman, Şahinde Demirci and Sezgin Bakırdere of the Chemistry Department, METU. They have provided the following report on their research.Emecik-Datça Archaic sanctuary has been excavated since 1998 under the supervision of Numan Tuna (see Emecik). The sanctuary is situated on a terrace; the southern wall of the sanctuary is beside the Datça--Marmaris highway. The excavations have focused on the upper terrace, the Hellenistic structure and the lower terrace.
The lower terrace, considered to have been the central area during the Archaic period (6th century BC) has given important stratigraphic information for the development of the sanctuary. A great number of figurines was found there. However, they come from fill layers of either artificial or natural origin, for which it is impossible to establish a definite chronological date or stratigraphic sequence (Fig. 1).
Fig. 1: Plan of the Emecik excavation (TAÇDAM archive). Blue dots show the locations where the sampled figurines were found.
The figurines, showing great variety in style, date to the 6th century BC and they need to be studied in order to determine their provenance. It is assumed that they were produced locally and that the stone came from a local quarry or quarries. To clarify this question a research project has been started. The figurines that were sampled for this study were found in an area together with other imported materials.
In the study the figurines were first visually examined, and then thin sections were prepared and examined with an optical microscope in order to determine the textural structure and mineral phases (Fig. 2). Results showed that the figurines were made of foraminiferal limestone. The figurines were also examined using X-ray diffraction analysis. The results support the findings from the thin section analysis that the main crystal is calcite.
Fig. 2: Thin-section photomicrographs of EMUT 18V, foraminiferal limestone. Left: PPL, objective x 4. Right: XPL, objective x 4
In order to gain detailed information on the chemical characteristics of the figurines, some representative samples were dissolved in a microwave oven. After appropriate treatments, samples were prepared for analysis using inductively coupled plasma mass spectrometry (ICPMS) and inductively coupled plasma - optical emission spectrometry (ICP-OES). The analytical methods have been tested for accuracy by using certified reference materials.
To investigate the possibility of local sources for the raw material of the figurines, samples were taken from a modern quarry at Alyaka Tepe, northeast of Kızlan near Emecik, which was used until the 1970s. Geological samples were obtained also from four different modern quarries in Cyprus.
From the samples, rare earth elements (REE) lanthanium, cerium, neodymium, samarium, europium, ytterbium and lutetium (La, Ce, Nd, Sm, Eu, Yb, Lu) and trace elements magnesium, iron, strontium and barium (Mg, Fe, Sr, Ba) were determined. Evaluations have been carried out considering variation of concentration of a given element with respect to others. At the end of the study, a pattern was established by plotting convenient concentrations of REE, and Ba and Sr, versus their atomic numbers. The shape of the curves appeared to be M-bird (Fig. 3). This approach has been applied also for the quarry samples; however, no correlation has been obtained yet. Further studies will be carried out for samples from other quarries in Datça and Cyprus. This way, the source of the limestone used for figurines may be identified.
Fig. 3: M-bird diagrams of Emecik figurines EMLT 16A11-a, 16A11-b, 16.148 and 16.152
Bibliography
Ü. Muşkara, Provenance Studies on Limestone Archaeological Artifacts Using Trace Element Analysis, MSc. thesis, Middle East Technical University, Ankara, Turkey (2007)N. Tuna, "Datça/Emecik/Sarıliman Mevkii Arkaik Tapınak 2002 yılı çalışmaları", 24 Kazı Sonuçları Toplantısı 24:2 (2003), 41-48
Website
The excavation website is at http://www.tacdam.metu.edu.tr/index.php@option=com_content&task=view&id=21&Itemid=61 last accessed 16.03.2008Emecik-Datça Arkaik Kutsal Alanı Figürinleri Arkeometrik Çalışması
Emecik-Datça Arkaik Kutsal Alanı’ndan elde edilen figürinler üzerinde yürütülen arkeometrik araştırmalar, ODTÜ Arkeometri Bölümü’nden Üftade Muşkara ile ODTÜ Kimya Bölümü’nden O. Yavuz Ataman, Şahinde Demirci ve Sezgin Bakırcı tarafından yürütülmektedir. Çalışmaları hakkındaki aşağıdaki rapor araştırmacılar tarafından sağlanmıştır.Emecik-Datça Arkaik Kutsal Alanı’ndaki kazı çalışmaları 1998’den itibaren Numan Tuna başkanlığında gerçekleştirilmektedir (bakınız Emecik). Kutsal alan bir teras üzerinde yer almakta olup, güney duvarı Datça-Marmaris karayolu tarafındadır. Kazılar kapsamında üst teras, Helenistik yapı ve alt terasta çalışılmıştır.
Arkaik Dönemde (MÖ 6. yy) merkezi bir konumda olduğu düşünülen alt terastan, kutsal alanının gelişimine dair önemli stratigrafik veriler elde edilmiştir. Burada çok sayıda figürin bulunmuştur. Ancak, doğal veya yapay dolgu tabakalarından elde edilen bu figürinler, kesin bir kronolojik tarihleme ya da stratigrafik dizi oluşturmak için yeterli değildir (Şekil 1).
Oldukça farklı tarzlarda olan figürinler MÖ 6. yüzyıla tarihlenmektedir; ancak kökenlerinin anlaşılabilmesi için detaylı araştırmalara gereksinim vardır. Yerel olarak üretildikleri ve kullanılan taşın da yerel bir ya da birkaç ocaktan elde edildiği düşünülmektedir. Bu konuyu açığa kavuşturmak için bir araştırma projesine başlanmıştır. Söz konusu çalışma için seçilen figürinler, bazı ithal mallarla birlikte toplu halde bir bölgede bulunmuştur.
Çalışma kapsamında öncelikle figürinler görsel olarak incelenmiş; daha sonra ince kesitleri hazırlanarak, dokusal ve mineral yapılarını anlamak üzere optik mikroskopla tetkik edilmiştir (Şekil 2). Sonuçlar, figürinlerin foraminiferal kireçtaşından yapıldığını ortaya koymuştur. Numuneler ayrıca X-Işını Difraksiyonu ile de incelenmiş ve ince kesit analizinde ulaşılan, ana kristalin kalsit olduğu verisi doğrulanmıştır.
Figürinlerin kimyasal yapısı hakkında detaylı bilgiye ulaşmak amacıyla bazı karakteristik örnekler mikrodalga fırında çözündürülmüştür. Gerekli işlemlerden sonra, numuneler Endüktif Eşleşmiş Plazma-Kütle Spektrometresi (ICP-MS) ve Endüktif Eşleşmiş Plazma-Optik Emisyon Spektrometresi (ICP-OES) analizleri için hazırlanmıştır. Analitik yöntemlerin doğruluğu, onaylı referans malzemeler kullanılarak test edilmiştir.
Figürinlerin yapıldığı ham malzemenin muhtemel kaynaklarını araştırmak için ise, Emecik yakınındaki Kızlan’ın kuzeybatısında yer alan ve 1970’lere kadar işletilen, Alyaka Tepesi’ndeki modern bir taş ocağından örnekler alınmıştır. Kıbrıs’taki dört farklı modern taş ocağından da jeolojik numuneler sağlanmıştır.
Numuneler incelendiğinde, nadir toprak elementlerinden (NTE) lantan, seryum, neodim, samaryum, evropiyum, terbiyum ve lütesyum (La, Ce, Nd, Sm, Eu, Yb, Lu) ile, iz elementler olarak da magnezyum, demir, stronsiyum ve baryum (Mg, Fe, Sr, Ba) içerdikleri belirlenmiştir. Belirli bir elementin diğerlerine oranla değişimini tespit etmek üzere değerlendirmeler de yapılmıştır. Çalışma sonucunda, NTE ile Ba ve Sr’nin uygun konsantrasyonları, bu elementlerin atom numaralarıyla karşılaştırılarak grafikler elde edilmiştir. Ulaşılan eğriler “M-bird” formludur (Şekil 3). Bu yaklaşım, taş ocaklarından alınan örneklerde de uygulanmış; ancak henüz bir bağıntı kurmak mümkün olmamıştır. Datça ve Kıbrıs’taki başka taş ocaklarından da numuneler alınarak çalışmaların genişletilmesi planlanmaktadır. Böylece, figürinlerin yapımında kullanılan kireçtaşının kaynağını belirlemek mümkün olabilecektir.
Kaynakça
Ü. Muşkara, Provenance Studies on Limestone Archaeological Artifacts Using Trace Element Analysis, MSc. thesis, Middle East Technical University, Ankara, Turkey (2007)N. Tuna, "Datça/Emecik/Sarıliman Mevkii Arkaik Tapınak 2002 yılı çalışmaları", 24 Kazı Sonuçları Toplantısı 24:2 (2003), 41-48
Web sitesi
Kazı internet sitesihttp://www.tacdam.metu.edu.tr/index.php@option=com_content&task=view&id=21&Itemid=61 (son olarak 16.03.2008 tarihinde ulaşılmıştır)
adresinde yer almaktadır.