Last updated: 2009-01-12

Ege Gübre (İzmir)

The Ege Gübre archaeological site is situated within the grounds of the Kendirci Mevkii Ege Gübre factory in the Aliağa area, 60 kilometres north of İzmir. The mound is 1 kilometre from the shore and has two main Neolithic levels, with badly preserved Chalcolithic and Hellenistic remains above. In 1994 and 2000 soundings were made at the site by İzmir Museum. Since 2004 the very small part of the site not occupied by the factory has been excavated by İzmir Museum and Ege University, under the direction of Haluk Sağlamtimur.

2007

In 2004 two soundings had revealed Hellenistic and Chalcolithic material above two Neolithic levels (Early Neolithic and Late Neolithic). The houses are rectilinear in plan and have stone foundations. In one phase a straight enclosure wall has been found along the south side of settlement. This appears to be somehow connected to water runoff and so is a terracing or retaining wall rather than a fortification. In one Late Neolithic phase numbers of round silos are attached to the houses. In 2007 a rough, aniconic stone stele, 75 cm high, was found in an open area in front of housing. An intramural flexed burial in a pit is the only Neolithic grave found so far.

The pottery is red burnished and features straight-sided bowls, upright spool handles and, occasionally, ring bases. Several vessels have relief decoration of Hacılar type, while a ware with red painted stripes on a white ground resembles pottery from Hoca Çeşme 3. The chipped stone is primarily flint from a nearby source, with a very small amount of obsidian. Rectangular stone vessels can be paralleled at Fikirtepe. Other finds include stamp seals of terracotta and one of stone, clay slingballs (a cache was found in the corner of a room), and figurines of Hacılar type (one has curly hair and another depicts a pregnant female).

Radiocarbon dates suggest the settlement lasted for about 350 years around 6000 BC. Parallels can be drawn with Ilıpınar X and IX in northwestern Anatolia and with Kuruçay 13 and 12, and Hacılar VIII - VI in the southwest.

The Chalcolithic levels had been much disturbed by the Hellenistic builders but one pit filled with pottery was found. The assemblage includes red slipped vessels, although they are not as fine as the Neolithic ones, as well as black ones. Some of these are pattern burnished with geometric patterns, including cross-hatched triangles. Four Chalcolithic graves were found and two of them contained modest gifts of beads and a necklace of pure silver.

At the base of the mound was a swamp deposit and so in the Neolithic there would have been a swamp or lake nearby, or the sea may have been closer. The cereals found were domesticated and there was almost no evidence of hunting wild animals. The faunal assemblage was 50% sheep with some bovid and pig.
 

Bibliography

Haluk Sağlamtimur, "Ege Gübre Neolitik Yerleşimi", in Mehmet Özdoğan and Nezih Başgelen, Türkiye'de Neolitik Dönem: yeni kazılar - yeni bulgular, Metinler Arkeoloji ve Sanat Yayınları (2007), 373-6

Ege Gübre (İzmir)

Bu arkeolojik siti İzmir’in 60 km kuzeyinde Aliağa Kendirci Mevkii’ndeki Ege Gübre Fabrikası arazisinde yer almaktadır. Kıyıdan 1 km içeride bulunan höyükte iki ana Neolitik Dönem tabakasına ek olarak iyi korunmamış Kalkolitik ve Helenistik kalıntılar da bulunmaktadır. 1994 ve 2000 yıllarında İzmir Müzesi tarafından sondaj çalışmaları yapılmıştır. 2004 yılından beri, höyüğün fabrika yapıları altında kalmayan sınırlı kısmında, Haluk Sağlamtimur başkanlığında İzmir Müzesi ve Ege Üniversitesi tarafından kazı çalışmaları yapılmaktadır.

2007

2004 yılında açılan iki sondajda, iki Neolitik tabaka (Erken Neolitik ve Geç Neolitik) üzerinde Helenistik ve Kalkolitik malzeme bulunduğu belirlenmiştir. Evler dörtgen planlı ve taş temel duvarlıdır. Bir evrede yerleşimin güney sınırı boyunca uzanan düz bir duvara rastlanmıştır. Yüzeysel bir su kanalına bağlanan bu duvarın, bir sur parçası değil bir teraslama ya da istinat duvarı olması gerekir. Geç Neolitik evrelerden birinde evlere çok sayıda yuvarlak-planlı silo eklenmiştir. 2007 yılında evlerin önünde yer alan açık bir alanda 75 cm yüksekliğinde kaba anikonik bir taş stel bulunmuştur. Rastlanan tek Neolitik mezar ise duvar içinde bir çukurda bulunan kolları ve bacakları göğse çekilerek yerleştirilmiş bir gömüdür.

Kızıl açkılı keramikler arasında düz-kenarlı çanaklar, dik çıkrık kulpları ile zaman zaman halka tabanlı örneklere rastlanır. Birkaç kapta Hacılar tipinde kabartma bezekler yer almakta, beyaz zemin üzerine kırmızı şerit boya bezekli bir kap Hoca Çeşme 3 keramikleri ile benzerlik göstermektedir. Yontma taşların çoğu yakın bir kaynaktan elde edilen çakmaktaşlarından oluşmakta ancak çok az sayıda obsidyene de rastlanmaktadır. Dikdörtgen biçimli taş kaplar Fikirtepe ile paralellik göstermektedir. Diğer buluntular arasında çeşitli pişmiş toprak ve bir adet baskı mühür, (bir odanın köşesinde bir zula halinde bulunan) kil sapan topları ve (biri kıvırcık saçlı ve bir diğeri hamile bir kadını betimleyen) Hacılar tipinde figürinler sayılabilir.

Radyokarbon tarihleri yerleşimin M.Ö. 6.000 dolaylarında 350 yıl kadar süreklilik gösterdiğine işaret etmektedir. Kuzeybatı Anadolu’daki Ilıpınar X – IX, Güneybatı Anadolu’daki Kuruçay 13 - 12 ve Hacılar VIII - VI ile paralellik kurulabilir.

Kalkolitik tabakalar Helenistik Dönem yapıları ile büyük oranda tahrip edilmiş olmakla birlikte keramik dolu bir çöp çukuruna rastlanmıştır. Bu seçki içinde Neolitik örnekler kadar ince olmamakla birlikte kızıl ve siyah sırlı kaplar yer alır. Bazıları çapraz-taranmış üçgenler dahil çeşitli geometrik desenlerle açkılanmıştır. Bulunan dört Kalkolitik mezardan ikisinde boncuklu basit hediyelere ve saf gümüş bir kolyeye rastlanmıştır.

Höyüğün eteğinde bulunan bataklık birikintisi, Neolitik Dönemde burada bir bataklık veya göl olduğunu ya da deniz kıyısının daha yakında bulunduğunu düşündürmektedir. Burada bulunan tahıllar evcilleştirilmiş olup, vahşi hayvan avına dair kanıta rastlanmamıştır. Fauna seçkisi %50 oranında koyun ile bir miktar sığır ve domuz varlığına işaret etmektedir.
 

Kaynakça

Haluk Sağlamtimur, "Ege Gübre Neolitik Yerleşimi", in Mehmet Özdoğan and Nezih Başgelen, Türkiye'de Neolitik Dönem: yeni kazılar - yeni bulgular, Metinler Arkeoloji ve Sanat Yayınları (2007), 373-6