Last updated: 2009-05-18
Claros (İzmir)
The site of Claros is north of Ephesus. It was within the area of ancient Colophon and 2 km from the coastal site of Notion. Claros was famous in Hellenistic and Roman times for its Temple of Apollo. Theodore Macridy conducted investigations there in 1907 and 1913, and from 1950 the site was investigated by French expeditions, especially under the direction of Louis Robert (1950-1960). Since 2001 it has been excavated by a team from Ege University led by Nuran Şahin.2007
The focus this season was on the structures near the propylon steps. A Hellenistic structure had been found to the south and in 2007 work continued on its south extension. A marble fill layer similar to the one found in 2006 was identified and included a small marble statuette. The late Hellenistic structure is 13.10 m long. Another Hellenistic building to the north was aligned with the steps of the propylon.Work also continued on the Roman structure, which extended over these structures.
As the excavations by Louis Robert at the temple of Apollo have not been completely published, Didier Laroche and Jean-Charles Moretti were given authorisation by Dr Şahin to work at the temple. They were mainly examining the doorway between the pronaos and naos and the drums of the columns from the peristasis.
The doorway is unusual but can be restored as Attic Doric with plain jambs. The columns, from the end of the Hellenistic period, would have been arranged six across the front and back and eleven along the sides, making thirty in all. All are Doric with eight flutes and each consisted of eleven drums, so there were 330 drums in total. As part of the project this year a study was made of the mortise holes.
The statuary group found in the naos can be restored as an Apollonian triad and it would have been erected there as a sort of monumental offering, as was the Athena Parthenos in the Parthenon. The cult statue of Apollo must have been in the adyton.
2006
This season work continued on the so-called Artemis temple identified by L. Robert in 1950. Its peristasis was cleaned and coins of Licinius (307-324 AD) were found, providing a terminus ante quem. A sculptural fragment of an arm and an iron seal were also found. Below this temple are remains of earlier periods.Work to the north of the temple revealed a rubble stone surface, though it was partly destroyed (by earthquake?). At this level were found coins of the 4th century, gold necklaces and earrings. There may have been a gold workshop here or the jewellery may be from a bothros. The stone surface continues to the east, towards the large Apollo temple. A sounding through the layer showed it is at least 70 cm thick, so this was a major foundation. Below are the remains of a building that also continues eastwards, and below that is a layer with Black Figure pottery. Lower levels can be dated to the 7th century BC. The area was thus in continuous use from the 7th century BC to the 4th century AD.
A sounding was made in front of the temple to determine whether the road to Notion continued there. No trace of the road was found, so it may have changed direction in this area. Finds included a fragment from an Archaic inscribed vessel and other sherds that allowed a terminus ante quem of 320-294 BC to be established.
Excavation of the Roman structure in the area of the propylon continued, with walls extending to the south. Roof tiles were found there, and in Room 2 there were many fragments of fresco with polychrome decoration, especially white and red. Below the Roman structure was one of late Hellenistic date. It continued over the lowest step of the Propylon and was built with spolia from that building.
2004
In 2003 the steps of a rectangular temple had been found under the podium of the Apollo temple and work continued there in 2004. This temple is now dated to the 7th century BC, as is the large altar (9 m in diameter) found previously by the French expedition. The fill around the altar contained burnt items, including a stone axe, a bull’s head and a stone phallus. Below this temple was Geometric and Protogeometric pottery so there may be an even earlier temple.A sounding was sunk in the Artemis temple to check the stratigraphy and two temples were identified, dating to the Archaic and early Hellenistic periods. Below the Sacred Way was another road with pottery from the 6th to the 7th century. This road appears to be going in a different direction, perhaps to Old Colophon. Many glass objects of Roman date were found on the road in front of the Propylon.
The column of Sextus Apollonius found in 1950 by L. Robert was restored in 1988-97 but an original column drum has now been found in front of it. The column has again been restored.
Bibliography
Didier Laroche and Jean-Charles Moretti, "Claros, le temple d'Apollon: travaux réalisés en 2006 et 2007", Anatolia Antiqua 16 (2008), 355-64Website
Information about the site can be found atwww.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-claros_5507/index.html
The excavation website is at
http://edebiyat.ege.edu.tr/bolumler/arkeoloji/KlasikWEB/Projeler/klaros.htm Claros (İzmir)
Claros, Ephesus/Efes’in kuzeyinde yer alır. Eski Colophon bölgesinde ve kıyıda bulunan Notion kentinin 2 km uzağındadır. Claros, Helenistik ve Roma dönemlerinde Apollon Tapınağı ile ünlüydü. 1907-1913 yıllarında Theodore Macridy sitte incelemeler yapmış ve 1950 yılından itibaren, özellikle Louis Robert (1950-1960) başkanlığında, bazı Fransız araştırmacılar sitte çalışmıştır. 2001’den beri Nuran Şahin başkanlığında Ege Üniversitesi’nden bir ekip kazı çalışmaları yapmaktadır.
2007
Bu sezon çalışmaların odak noktasını propylon basamakları yakınlarındaki yapılar oluşturmuştur. Güneyde Helenistik Döneme ait bir yapı bulunması üzerine, 2007 yılı çalışmalarına bunun güney bölümü üzerinde devam edilmiştir. 2006’da ortaya çıkarılanla benzerlik gösteren bir mermer dolgu tabakası tanımlanmış ve içinde küçük bir mermer heykel bulunmuştur. Geç Helenistik Döneme ait yapı 13,10 m uzunluğundadır. Kuzeyde yer alan başka bir Helenistik Dönem yapısı ise propylonun basamaklarına paralel olarak konumlandırılmıştır.Ayrıca bu yapıların üzerinde bulunan Roma Dönemi yapısında çalışmalara devam edilmiştir.
Louis Robert başkanlığında Apollon Tapınağı’nda gerçekleştirilen kazılar henüz tam olarak yayınlanmadığından, Didier Laroche ve Jean-Charles Moretti’ye Dr Şahin tarafından tapınakta çalışma izni verilmiştir. Araştırmacılar ağırlıklı olarak pronaos ve naos arasındaki kapı ile peristasis sütunlarının gövdelerini incelemiştir.
Kapı az rastlanan bir biçimde, düz söveli Attik Dorik düzende olmalıdır. Helenistik Dönemin sonuna ait sütunlar ön ve arkada altışar ve yanlarda on birer tane olmak üzere toplam otuz adettir. Tümü Dorik düzende sekizer yivli olup, on birer gövde parçasından oluşmaktadır; dolayısıyla toplam 330 adet gövde parçası kullanılmıştır. Yine bu yılki çalışmalar kapsamında kenet yuvaları incelenmiştir.
Naosta bulunan heykel grubu bir Apollon üçlemesidir ve Parthenon’daki Athena Parthenos heykelinde olduğu gibi anıtsal bir adaktır. Apollon kült heykeli ise adytona yerleştirilmiş olmalıdır.
2006
Bu sezon, 1950 yılında L. Robert tarafından Artemis Tapınağı olarak tanımlanan yapıda çalışmalara devam edilmiştir. Peristasisin temizlenmesi sırasında bulunan Licinius (M.S. 307-324) sikkeleri, yapının bu tarihten daha önce inşa edilmiş olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca bir heykel kolu ile bir demir mühür bulunmuştur. Bu tapınağın altında daha erken dönemlere ait kalıntılar yer almaktadır.Tapınağın kuzeyindeki çalışmalar sonucu, (bir deprem sonucu?) kısmen hasar görmüş moloz taş kaplama bir taban ortaya çıkarılmıştır. Bu tabakada 4. yüzyıla ait sikkeler, altın kolye ve küpeler bulunmuştur. Burada bir altın işliği olabileceği gibi mücevherler bir adak kuyusundan (bothros) çıkmış da olabilir. Taş kaplı yüzey doğudaki büyük Apollo Tapınağı yönünde devam etmektedir. Tabakayı kesen bir sondaj, en az 70 cm kalınlığındaki bu kaplamanın önemli bir katman oluşturduğunu göstermiştir. Bunun altında yine doğuya doğru devam eden bir yapının kalıntıları yer almakta ve daha altta Siyah Figürlü keramiklere rastlanan bir tabaka bulunmaktadır. Alt tabakalar M.Ö. 7. yüzyıla tarihlendirilebilir. Bu durumda alanın M.Ö. 7. yüzyıl ile M.S. 4. yüzyıl arasında sürekli olarak kullanıldığı söylenebilir.
Tapınağın önünde bir sondaj açılarak, Notion yolunun buraya ulaşıp ulaşmadığı incelenmiştir. Yolun izine rastlanmamış olması, bu alanda yolun yön değiştirdiğine işaret etmektedir. Buluntular arasında, yapım tarihini M.Ö. 320-294 öncesine çeken Arkaik Döneme ait çizgi bezekli bir kap ile başka keramik parçaları yer almaktadır.
Propylon çevresindeki, duvarları güney yönünde devam eden Roma Dönemi yapısında çalışmalara devam edilmiştir. Burada kiremitler bulunmuş ve Oda 2’de çok renkli, özellikle beyaz ve kırmızı bezekli fresk parçalarına rastlanmıştır. Roma yapısının altında Geç Helenistik Döneme tarihlenen başka bir yapı yer almaktadır. Propylonun alt basamağı üzerinde devam eden bu yapı, altındaki yapıdan devşirilen taşlarla inşa edilmiştir.
2004
2003’te Apollon Tapınağı’nın podiumu altında başka bir dikdörtgen planlı tapınağa ait basamaklara rastlanmış ve 2004 çalışmaları bu alanda sürdürülmüştür. Bu tapınak ile Fransız araştırma heyeti tarafından daha önce bulunan (9 m çapındaki) büyük sunak, M.Ö. 7. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Bu sunağın etrafındaki dolguda, bir taş balta, bir boğa başı ile bir taş phallusun da aralarında bulunduğu yanmış objelere rastlanmıştır. Bu tapınağın altında bulunan Geometrik ve Protogeometrik dönemlere ait keramikler, bu alanda daha erken tarihli bir tapınağın daha bulunabileceğine işaret etmektedir.Artemis Tapınağı’nda stratigrafiyi kontrol etmek amacıyla kazılan bir sondaj açması, Arkaik ve Helenistik dönemlere tarihlenen iki tapınağın daha varlığını ortaya çıkarmıştır. Kutsal Yolun altında yer alan diğer bir yolun üzerinde ise 6. ve 7. yüzyıla tarihlenen keramik buluntularına rastlanmıştır. Bu yolun farklı bir yöne, büyük olasılıkla eski Colophon’a doğru gittiği düşünülmektedir. Propylonun önünde Roma Dönemine tarihlenen çok sayıda cam obje bulunmuştur.
1950’de L. Robert tarafından bulunan Sextus Apollonius sütunu, 1988-1997 yıllarında restore edilmiş olmakla birlikte, bunun ön tarafında özgün sütun gövdesi bulunmuş ve sütun yeniden restore edilmiştir.
Kaynakça
Didier Laroche and Jean-Charles Moretti, "Claros, le temple d'Apollon: travaux réalisés en 2006 et 2007", Anatolia Antiqua 16 (2008), 355-64İnternet sitesi
Aşağıdaki adreste sit hakkında bilgi bulunabilir:www.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-claros_5507/index.html
Kazı internet sayfası aşağıdaki adreste yer almaktadır:
http://edebiyat.ege.edu.tr/bolumler/arkeoloji/KlasikWEB/Projeler/klaros.htm