Last updated: 2009-02-08
Byzantine monasteries (Bursa and Yalova)
The survey of Byzantine monasteries along the south side of the Sea of Marmara began in 2004 under the direction of Marie-France Auzepy of the University of Paris VIII. The project aims to combine the textual material (mostly 9th century hagiographies) with archaeological evidence. It extends the work on medieval Bithynia undertaken by Jacques Lefort between 1989 and 1994.2007
The objectives for the 2007 survey season were to complete the areas previously investigated to the west of Bursa: the piedmont of the western slopes of Mt Olympos, and the Nilüfer and Rhyndakos/Koca Dere valleys.The results were encouraging, with evidence of Roman and Byzantine occupation identified in the villages of Büyük Deliller, Epçiler and Pınarcık; an unknown site discovered in the hills above Hasanağa, in the Olympos foothills; and the route up the Nilüfer valley completed by visiting the sites of Kite and İnesi, both of which produced architectural blocks. In the Rhyndakos/Koca Dere area a previously unknown Byzantine site was found in the mountains above Gölecik, north of Karacabey, and two sites (Kiliseyeri and Arap Çiftliği) were identified, symmetrically located at the entrance to the delta.
Thus in 2007 the survey completed knowledge of a rectangular area bounded by the Sea of Marmara in the north, Mt Olympos in the south, Bursa in the east and Bandırma in the west. Two main east-west routes crossed this area, a northern one parallel to the left bank of the Nilüfer and a southern one in the foothills of Olympos. The two routes joined at the west, in the plain of Lake Apolyont (Ulubat Gölü). The monasteries are either on the routes or in the mountains within one day's walk of them.
The discovery of the delta sites shows the importance of the Rhyndakos/Koca Dere for river and maritime commerce in the Roman and Byzantine periods, when the river was navigable as far as Lake Aployont.
2006
In 2006 the survey worked in three areas.Work was again undertaken in the western foothills of Uludağ (Mt Olympos) to locate the monasteries and settlements mentioned in the Lives of various saints. No monasteries were located this year but the survey has extended knowledge of Roman Bithynia. The importance of the site of Tahtalı, recognised in 2004, was confirmed.
The survey also completed the study of the villages in the valley of Nilüfer begun in 2005. The village of Görükle (Kouboukleia) has been continuously occupied since the Roman period and the route between Kapanca (on the coast) and the foothills of Mt Olympos has been established.
Finally, a survey of the left bank of the river Rhyndakos (Koca Dere) was begun in the area of Karacabey. Unknown Byzantine establishments were found in the Koca Dere valley itself and where it turns west in the valley of the Kara Dere, a tributary of the Koca Dere. The monastery of Kurşunlu, on the western side of the Koca Dere delta (described thirty years ago by I. Sevcenko amd C. Mango), was also investigated. In the time since its description, the site has been seriously affected by the construction of the Tofaş Sitesi, which has destroyed constructions to the east of the church as well as the gatehouse. Work here will continue in 2007.
Overall, the survey established better knowledge of the routes in the area during the Roman and Byzantine periods, especially the one that led from the western foothills of Mt Olympos, or Bursa, to Ulubat Gölü (Lake Apolyont). One of the settlements on the route is Tahtalı, which was definitely a city (probably Neocaesaria). This east-west route between Bursa and Akçalar was crossed by north-south routes that followed the valleys to the port of Kapanca. This year's work suggests another route down the Rhyndakos valley to the coast at Trigleia (Tiriliye/Zeytinbağı).
2005
The aims of the 2005 season were to complete the study of the monasteries at Kilise Mevkii (Arnavutköy) and Ayazma (Mesudiye), continue the survey along the coast between Mudanya and the mouth of the Koçadere (Rhyndakos), and study the communication routes between the monasteries on the coast and those in the eastern foothills of Uludağ.Kilise Mevkii is on the coast west of Yalova. The sequence of occupation at the site is baffling but it was apparently used for a long time. Material unearthed in the last year by illegal excavators is very rich and most dates probably to the 5th century although two capitals with sculptured horses appear most probably to be Roman pieces that were reworked in the Middle Byzantine period. They raise the possibility that this was an earlier site reoccupied in the Byzantine period.
The monastery at Ayazma was first identified last year. This year the most noteworthy find was an area of opus sectile and there was also a rich collection of pottery and glass. This is undoubtedly an aristocratic foundation of the Middle Byzantine period (11th-13th centuries).
The survey revealed a number of civil/military sites (including Kapanca) and monasteries (Sivzi) with port facilities. At Kapanca the mole is preserved and the port functioned from antiquity until the 13th century. This settlement is not known in the sources but appears to have been a port of some considerable size. It is within a couple of kilometres of the previously known monastery of Pélékètè, which cannot have been as isolated as previously thought. Kapanda is also close to Ketenderesi, where buildings of Byzantine date have been identified. At Sivzi there are quays, buildings and a cemetery.
The main results of the season were, however, increased knowledge of the way the Byzantine monasteries were incorporated into the economy of the area. In the Byzantine period this coast had many ports, situated close together. As well as the main towns (Kios/Gemlik and Apamea/Mudanya) and smaller towns (Trigleia, Dasklion), there were ports (Kapanda) and monasteries (Pélékètè, Sivzi, Elegmoi/Kurşunlu), some of which certainly operated as ports too.
2004
In this first season of the survey, there were results in three main areas. The first was the identification of the first monastery of Nicophorus of Medikion, a good example of the results of combining written and archaeological evidence. It dates to the end of the 8th century. The second was the discovery of a rich site at Ayazma (Mesudiye), on the coast south of the mouth of the Gulf of Gemlik. Finds included column drums, marble panels and incised, yellow-glazed pottery. This monastery site is not known in the sources. The third site is that of Kilise Mevkii near Arnavutköy, on the north side of the Arganthonios peninsula, west of Yalova. The remains of a church are visible. Although the site has been known since the end of the 19th century it is not mentioned in any Byzantine source. It may tentatively be identified with the monastery of Sakkoudion, although that is 8th century and the remains are of the 5th or 6th century.Bibliography
Marie-France Auzepy, "Campagne de prospection 2005 de la mission monastères byzantins de la côte sud de la Marmara", Anatolica Antiqua 14 (2006), 369-98B. Geyer and J. Lefort (eds), La Bithynie au Moyen Age, Réalités byzantines 9, Paris, 2003
Marie-France Auzepy et al.,"Campagne de prospection 2006 de la mission Marmara", Anatolia Antiqua 15 (2007), 335-69
Marie-France Auzepy et al., "Campagne de prospection 2007 de la mission Marmara", Anatolia Antiqua 16 (2008), 413-42
Website
Information about the survey can be found atwww.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-marmara_18773/index.html
Bizans manastırları (Bursa ve Yalova)
Marmara Denizi’nin güney tarafındaki Bizans manastırlarına ilişkin yüzey araştırmalarına, 2004 yılında Marie-France Auzepy yürütücülüğünde başlanmıştır. Proje, tarihi metinlerdeki (çoğunlukla 9. yüzyıla ait olan ve azizlerin hayat hikayelerini içeren kaynaklar) bilgilerle, arkeolojik kanıtları birleştirmeyi amaçlamaktadır ve Jacques Lefort’un 1989-1994 yılları arasında Ortaçağ Bithynia’sı ile ilgili olarak hazırladığı çalışmanın uzantısıdır.2007
2007 sezonunun hedefi, önceki yıllarda Bursa’nın batısında incelenmiş olan bölgelerdeki çalışmaları tamamlamak olmuştur: bunlar Olympos Dağı’nın/Uludağ batı yamaçlarındaki dağ etekleri ve Nilüfer ile Rhyndakos/Koca Dere vadileridir.Sonuçlar sevindiricidir. Büyük Deliller, Epçiler ve Pınarcık köylerinde Roma ve Bizans iskanlarına ilişkin kanıtlara ulaşılmış; Olympos’un eteklerinde yer alan Hasanağa’nın üst kısımlarındaki tepelerde, önceden bilinmeyen bir yerleşim yeri bulunmuş; ve her ikisinde de mimari parçalara rastlanan Kite ve İnesi yerleşimleri ziyaret edilerek, Nilüfer Vadisi’nin yukarısındaki rota tamamlanmıştır. Rhyndakos/Koca Dere bölgesinde ve Karacabey’in kuzeyinde yer alan Gölecik’in yukarısındaki dağlarda da, önceden bilinmeyen bir Bizans yerleşimi bulunmuş; ve deltanın girişinde birbirine simetrik konumda bulunan iki yerleşim (Kiliseyeri ve Arap Çiftliği) tespit edilmiştir.
Böylece 2007’de, kuzeyde Marmara Denizi, güneyde Olympos Dağı, doğuda Bursa ve batıda Bandırma ile sınırlanan dikdörtgen formlu bir alandaki yüzey araştırmaları tamamlanmıştır. Bu bölgeden, doğu-batı istikametinde iki önemli rota geçmektedir; ilki kuzeyde ve Nilüfer’in sol kıyısına paralel halde, diğeri ise güneyde ve Olympos’un eteklerindedir. İki yol batıda, Apolyont (Ulubat) Gölü Ovası’nda kesişmektedir. Manastırlar yollar üzerinde ya da bunlara bir günlük yürüme mesafesinde ve dağlarda yer almaktadır.
Delta yerleşimlerinin tespiti, Roma ve Bizans dönemlerinde Apolyont (Ulubat) Gölü’ne kadar seyredilebilen Rhyndakos/Koca Dere’nin, nehir ve deniz ticaretindeki önemini göstermektedir.
2006
2006’da üç bölgede çalışılmıştır.Uludağ’ın (Olimpos Dağı) batı eteklerinde yer alan ve çeşitli azizlerin yaşam öykülerinde bahsedilen manastır ve yerleşimleri belirlemek üzere yürütülen çalışmalara devam edilmiştir. Bu yıl yeni bir manastır bulunamasa da, Roma dönemi Bithynia’sı hakkındaki bilgilerimiz artmıştır. 2004 yılında anlaşılmış olan Tahtalı yerleşiminin önemi, bir kez daha doğrulanmıştır.
2006’da ayrıca, 2005 yılında başlanmış olan, Nilüfer Vadisi’nde yer alan köylerdeki araştırmalara devam edilmiştir. Görükle Köyü (Kouboukleia), Roma Döneminden itibaren kesintisiz olarak iskan edilmiştir. Sahil kesimindeki Kapanca ve Uludağ etekleri arasındaki yolun güzergahı da belirlenmiştir.
Bu yıl son olarak, Karacabey bölgesindeki Koca Dere (Rhyndakos) Nehri’nin sol kıyısında bir yüzey araştırması gerçekleştirilmiştir. Koca Dere Vadisi ile nehrin batıya yönelerek Koca Dere’nin bir kolunu oluşturan Kara Dere Vadisi’nde, daha önce bilinmeyen Bizans yerleşimleri bulunmuştur. Koca Dere Deltası’nın batı tarafındaki Kurşunlu Manastırı’nda da (30 yıl önce I. Sevcenko ve C. Mango tarafından tanımlanmıştır) incelemeler yapılmıştır. Alanın tanımlanmasından sonraki dönemde, kilisenin doğusunda kalan yapılara ve bekçi evine zarar verecek şekilde inşa edilen Tofaş Sitesi ciddi kayıplara neden olmuştur. Buradaki çalışmalara 2007’de devam edilecektir.
Araştırmada genel olarak, Roma ve Bizans dönemlerinde bölgede kullanılan güzergahlar hakkında, özellikle de Uludağ’ın batı eteklerinden ya da Bursa’dan Ulubat Gölü’ne (Apolyont Gölü) uzanan yol hakkında, daha ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir. Bu yol üzerindeki yerleşimlerden biri, büyük ihtimalle bir şehir olan Tahtalı’dır (muhtemelen Neocaesaria). Bursa ve Akçalar arasındaki bu doğu-batı güzergahı, vadileri takip ederek Kapanca Limanı’na ulaşan kuzey-güney güzergahlarıyla da kesişmektedir. Bu yılki incelemeler, Rhyndakos Vadisi’nden, sahildeki Treigleia’ya (Tirilye/Zeytinbağı) uzanan bir diğer yol daha olduğuna işaret etmektedir.
2005
2005 sezonunun hedefleri Kilise Mevkii (Arnavutköy) ile Ayazma’daki (Mesudiye) manastırlarla ilgili incelemeleri tamamlayarak çalışmalara Mudanya ile Koçadere (Rhyndakos) Boğazı arasındaki kıyı kesiminde devam etmek ve kıyıdaki manastırlarla Uludağ’ın doğu eteklerindekiler arasındaki ulaşım yollarını araştırmak olmuştur.Kilise Mevkii, Yalova’nın batısındaki kıyı kesimindedir. Yerleşimin iskan dönemleri kafa karıştırıcı olmakla birlikte uzun zaman kullanıldığı anlaşılmaktadır. Geçen yıl yasadışı kişilerce yapılan kazılarda ortaya çıkan malzemeler oldukça zengindir ve çoğunluğu 5. yüzyıla tarihlenmektedir; ancak üzerlerinde at motifleri bulunan iki sütun başlığı büyük ihtimalle Orta Bizans Döneminde yeniden işlenmiş olan Roma parçalarıdır. Bunlar, alanın, Bizans Döneminde yeniden iskan edilen daha erken tarihli bir yerleşim olduğuna işaret etmektedir.
Ayazma’daki manastır ilk kez geçen yıl tespit edilmiştir. Bu yılın en dikkate değer buluntuları ise opus sectile bir döşeme ile zengin bir çanak çömlek ve cam koleksiyonudur. Burası, Orta Bizans Dönemine (11.-13. yüzyıllar) ait bir aristokratik kurum olmalıdır.
Yüzey araştırmalarında birçok sivil/askeri yerleşim yeri (Kapanca vb.) ile limanları da olan manastırlar (Sivzi vb.) tespit edilmiştir. Kapanca’daki mendirek korunmuş ve liman, antikiteden 13. yüzyıla kadar kullanılmaya devam etmiştir. Kaynaklarda geçmemesine karşın buranın büyük bir liman olduğu anlaşılmaktadır. Burası, önceden bilinen ve eskiden düşünüldüğü kadar yalıtılmış olması mümkün olmayan Pélékètè Manastırı’ndan birkaç kilometre uzaklıktadır; ayrıca Bizans Dönemine tarihlenen yapıların bulunduğu Ketenderesi’ne de yakındır. Sivzi’de de rıhtımlar, binalar ve bir mezarlık vardır.
Ancak bu sezonun en önemli sonucu, Bizans manastırlarının bölgenin ekonomisine nasıl dahil olduklarına dair elde edilen bilgilerin artması olmuştur. Bizans Döneminde bu bölgede, birbirine yakın konumda birçok liman olduğu; önemli yerleşimler (Kios/Gemlik ve Apamea/Mudanya) ile daha küçük kasabaların (Trigleia, Dasklion) yanı sıra limanlar (Kapanca) ve bazıları liman olarak da kullanılan manastırlar (Pélékètè, Sivzi, Elegmoi/Kurşunlu) bulunduğu bilinmektedir.
2004
Bu ilk araştırma sezonunda üç ana bölgeye ilişkin sonuçlara ulaşılmıştır. Bunların birincisi, ilk Medikionlu Nicophorus manastırının tespiti olmuştur; bu sonuç, yazılı kaynaklardaki bilgilerle arkeolojik kanıtları birleştirmenin iyi bir örneğidir. Yapı 8. yüzyılın sonuna tarihlenmektedir. İkinci sonuç, Gemlik Körfezi’nin güney kıyısındaki Ayazma’da (Mesudiye) bulunan zengin bir yerleşimdir. Buradaki buluntular arasında sütun tamburları, mermer panolar ve yivli, sarı-sırlı keramikler vardır. Bu manastır yerleşimi kaynaklarda geçmemektedir. Üçüncü sonuç ise, Yalova’nın batısında yer alan Arganthonios Yarımadası’nın kuzey tarafındaki Arnavutköy yakınındaki Kilise Mevkii’nde bulunan yerleşimdir. Burada bir kilise kalıntısı vardır.Yerleşim 19. yüzyıl sonundan itibaren bilinmesine karşın hiçbir Bizans kaynağında buradan bahsedilmemektedir. Buranın 8. yüzyıla ait Sakkoudion Manastırı olduğu öne sürülebilir; fakat kalıntılar 5. ya da 6. yüzyıla aittir.Kaynakça
B. Geyer and J. Lefort (eds), La Bithynie au Moyen Age, Réalités byzantines 9, Paris, 2003Marie-France Auzepy, "Campagne de prospection 2005 de la mission monastères byzantins de la côte sud de la Marmara", Anatolica Antiqua 14 (2006), 369-98
Marie-France Auzepy vd., “Campagne de prospection 2006 de la mission Marmara”, Anatolia Antiqua 15 (2007), 335-69
Marie-France Auzepy et. al., "Campagne de prospection 2007 de la mission Marmara", Anatolia Antiqua 16 (2008), 413-42
Web sitesi
Yüzey araştırmasına ilişkin bilgilerwww.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-marmara_18773/index.html
adresinde yer almaktadır.