Last updated: 2008-02-26
Boncuklu (Konya)
The mound of Boncuklu is southeast of Konya and 9 km from Çatalhöyük. It covers about 1 ha and rises 2 m above the plain. Surface survey suggests it has a stratified sequence extending from the late 9th to 8th millennium BC. The Boncuklu Project, directed by Douglas Baird of the University of Liverpool, aims to document the appearance of sedentary, cultivating and herding communities (forerunners of Çatalhöyük) in central Anatolia. The proposed ten-year project began in 2006 with a short season to evaluate the site.The 2006 season involved topographic survey, intensive surface collection of artefacts and ecofacts, surface scraping, section cutting and soundings. In Area X a section was cut where the mound had been terraced to create a field. The prehistoric deposits here had been cut into by Byzantine burials that were themselves cut by the terracing. This section also showed that the site had been established on a marl rise.
Three 5 x 5 m areas (H, K and M) were scraped and K and M were excavated. All revealed mud brick structures of 9th-8th millennia directly below the surface. Area M contained flimsy, curving walls around an accumulation of floor surfaces, with postholes and pits also occurring. The function of this structure has not yet been determined but the area also had midden deposits contemporary with and earlier than the structure. Such midden deposits were also observed in many other areas of the site, unlike the situation at Çatalhöyük where rubbish was contained within abandoned houses.
In Area K earlier deposits were accessed where a track had been cut into the site. Here an ellipsoid building was excavated. It probably had a doorway at the southeast, another point of difference with Çatalhöyük. The walls and floor were well plastered (at least seven plasterings were observed) and in the centre of the floor were mats preserved as phytoliths. An area of floor beside the north wall and the lower wall there were painted red, and the basis of a red-painted plaster installation that had perhaps collapsed from the north wall was also found.
Preliminary studies of animal bones show a wide range of species, including caprines, equids, cattle, pigs, deer, tortoise and carnivores, as well as many birds. Wetland flora predominates in the plant remains. There are no hulled cereals but free-threshing wheat does occur. The chipped stone assemblage included many microliths, as at Pınarbaşı, but there are some differences between the two sites. There were also many stones with incised decoration, including ones with a polished groove (traditionally described as "shaft-straighteners") and others with more complex designs. Many beads were also found.
The inhabitants of Boncuklu can thus be categorized as sedentarizing hunter-gatherers, who did not practise cultivation. There is some overlap with Pınarbaşı but Boncuklu continues later. Some features are like those at Çatalhöyük (for example, the focus on the north wall suggests some symbolic practices in common), but the architectural tradition is different.
Bibliography
Douglas Baird, "The Boncuklu Project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 12 (2006), 13-16Boncuklu (Konya)
Boncuklu Höyük, Konya’nın güneydoğusunda ve Çatalhöyük’e 9 km uzaklıktadır. Toplam alanı 1 ha genişliğinde olup, bulunduğu ovadan 2 m kadar yükselmektedir. Yüzey araştırması sonuçları, M.Ö. 9. binyılın sonundan 8. binyıla uzanan bir stratigrafiye sahip olduğunu düşündürmektedir. Liverpool Üniversitesi’nden Douglas Baird tarafından yürütülen Boncuklu Projesi, (Çatalhöyük öncesinde) Orta Anadolu’da yerleşik, tarım ve hayvancılıkla uğraşan toplumların ortaya çıkışını incelemeyi amaçlamaktadır. Önerilen on yıllık proje, 2006 yılında kısa bir sit değerlendirme sezonu ile başlamıştır.2006’da topografik yüzey araştırması, mevcut yüzeyden insan üretimi ve ekolojik buluntuların yoğun biçimde toplanması, yüzey kazıma, kesit açma ve sondaj çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Höyüğün bir tarla oluşturmak için tesviye edildiği Alan X’te bir kesit açılmıştır. Burada tarih öncesi kalıntıları Bizans Dönemi gömüleri ile kesilmekte, teraslama için yapılan tesviye ise mezarları kesmektedir. Bu kesit ayrıca sitin bir marn çıkıntısı üzerine yerleştiğini göstermiştir.
Üç adet 5 x 5 m büyüklüğünde alanda (H, K ve M) yüzey kazınmış ve K ve M alanları kazılmıştır. Bu alanların tümünde yüzeyin altında 9.-8. binyıla tarihlenen kerpiç yapılar bulunduğu izlenmiştir. Alan M’de, dikme delikleri ve çukurlara rastlanan taban yüzeylerinden oluşan bir birikintinin etrafında eğrisel ve niteliksiz işçilikle yapılmış duvarlar vardır. İşlevi henüz belirlenemeyen bu yapının çevresinde yapıdan daha erken tarihli ve aynı döneme ait atıklar bulunmuştur. Atıkların terk edilmiş evlerde depolandığı Çatalhöyük’teki durumun aksine, benzer çöp kuyusu birikintilerine sitin başka pek çok yerinde de rastlanmıştır.
Bir patikanın siti kestiği Alan K’da, daha erken tarihli kalıntılar bulunmuşt ve elipsoid-planlı bir yapı kazılmıştır. Giriş kapısının büyük olasılıkla güneydoğuda yer alması, yine Çatalhöyük’teki örneklerden bir farklılaşmadır. Duvarlar ve taban nitelikli işçilikle sıvanmış (en az yedi sıva tabakası bulunduğu izlenmiş) ve tabanın orta kısmında taşlaşmış halde (phytolith) hasır örgü örtülere rastlanmıştır. Kuzey duvarının yanında tabanın bir bölümü ile duvarın alt kısmı kırmızıya boyanmıştır; ayrıca, büyük olasılıkla kuzey duvarından düşmüş kırmızı boya bezekli bir sıva enstalasyonuna ait altyapı bulunmuştur.
Hayvan kemikleri üzerinde yapılan ön çalışmalar, aralarında keçi, at, sığır, domuz, geyik, kaplumbağa ve etçil hayvanlar ile çeşitli kuşlar bulunan farklı türlerin varlığına işaret etmektedir. Bitkisel kalıntılar arasında ise bataklık alan florası dikkat çeker. Kabuklu tahıl bulunmamakla birlikte, kabuğu kendiliğinden açılan buğdaya rastlanır. Pınarbaşı’da olduğu gibi yontma taş örnekleri arasında çok sayıda mikrolite bulunsa da, iki sit arasında bazı farklar vardır. Oyukları cilalanmış (ve geleneksel olarak “sap düzeltici” biçiminde tanımlanan) örnekler ve daha karmaşık bezemeler içerenler dahil, üzeri çizik bezekli çok sayıda taş ile çok sayıda boncuk bulunmuştur.
Sonuç olarak Boncuklu’da yaşayanlar, yerleşik avcı-toplayıcılar olarak sınıflandırılabilir, ancak tarım etkinliğine rastlanmaz. Pınarbaşı ile dönemsel çakışma izlenmekle birlikte, Boncuklu yerleşimi daha geç dönemlerde devam eder. Çatalhöyük’tekilerle benzerlik gösteren (örneğin, kuzey duvarına odaklanılması gibi ortak sembolik adetlere işaret eden) bazı özellikler bulunmakla birlikte, mimari gelenek birbirinden farklıdır.
Kaynakça
Douglas Baird, "The Boncuklu Project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 12 (2006), 13-16